Aan nieuws uit het zonnestelsel was ook in augustus geen gebrek. Met onder andere:
- De zonsverduistering van 12 augustus.
- Twee instrumenten op New Horizons zouden uit moeten. (Petitie daartegen: https://www.change.org/p/heliophysics-community-support-for-continued-measurements-by-nasa-s-new-horizons-mission)
- Congres stelt wet voor politieke inmenging in wetenschap uit.
- BepiColombo is bijna bij Mercurius.
- Wat absorbeert er UV licht in de atmosfeer van Venus?
- Peptides kunnen stabiel blijven in Venus’ atmosfeer.
- De inslagkrater van de Falcon 9 booster gefotografeert.
- Chang’e 7 nog niet gelanceerd.
- Microben zouden kunnen overleven op de zuidpool van de maan.
- ESA bouwt maanrover MAGPIE.
- NASA wetenschappers rekenen aan geschiedenis heliosfeer.
- Perseverance ziet eclips op Mars.
- Lancering MMX op 20 oktober.
- Skyfall helicopters krijgen grondradar.
- China’s Mars monstername missie op schema.
- Mars’ zuidelijk halfrond is 400 graden heter.
- Waarom hebben we de laatse maanden niks gehoord van Tianwen-2?
- Presolar grains gaan slecht op asteroïden met zout vloeibaar water.
- JUICE gaat klein maantje van Jupiter bezoeken.
- JWST bekijkt Callisto.
- Tienhoekige storm op zuidpool van Saturnus.
- Dragonfly’s landingsgebied heet nu Ahmakiq Undae.
- Experiment met smelten van diamant leert ons over de binnenkant van Uranus en Saturnus.
- De 7 fasen van meteorieten.
- JWST sluit twee kandidaten voor Dyson spheres uit.
- Reddingsactie Swift telescoop mislukt.
- Lancering Nancy Grace Roman telescoop.
- Lange Mars 7A raket explodeert tijdens lancering.
- Drijvende Starship wordt opgehaald.
- Eerste orbitale lancering vanaf Europa.
- Maltese zeevaarders uit steentijd navigeerden op de sterren.
- Manuscript uit 1666 laat zien hoe Galileo zijn telescopen maakte.
- Een commerciële missie naar Alfa Centauri.
Beluister de podcast hier:
https://app.springcast.fm/19198/recente-ontwikkelingen-in-het-zonnestelsel-augustus-2026
Samenvatting van de aflevering
In deze aflevering van Maan en Planeten bespreekt Marcel-Jan Krijgsman de belangrijkste ontwikkelingen in de ruimtevaart en planeetwetenschap van augustus 2026.
Zonsverduistering en vooruitblik
De aflevering begint met de totale zonsverduistering van 12 augustus. Marcel-Jan bleef in Nederland en organiseerde met een H-alphazonnekijker een kijkmoment voor buurtbewoners, vrienden en een collega. Voor de volgende totale zonsverduistering, op 2 augustus 2027, heeft hij inmiddels een hotel geboekt in Marokko, binnen het gebied van de totaliteit.
Ook wordt vooruitgekeken naar de open dag bij ESTEC in Noordwijk op 27 september.
Politiek en ruimtevaart
Een belangrijk onderwerp is de mogelijke beëindiging van twee wetenschappelijke instrumenten van New Horizons. Hoewel de sonde al lang voorbij Pluto is, kunnen PEPSI en SWAP nog waardevolle metingen doen aan de rand van de heliosfeer. Volgens de aflevering dreigen deze instrumenten vooral vanwege budgettaire keuzes te worden uitgeschakeld.
Ook de politieke invloed op Amerikaanse wetenschappelijke financiering en de veranderende toon rond het Artemis-maanprogramma komen aan bod.
Mercurius en BepiColombo
De Europese-Japanse BepiColombo-missie nadert de operationele fase bij Mercurius. De aandrijfmodule is inmiddels losgekoppeld en de verschillende orbiters zullen uiteindelijk zelfstandig rond Mercurius gaan opereren.
Een interessant onderzoek naar het oppervlak van Mercurius probeert ondertussen indirect te bepalen hoeveel siliciumoxide daar aanwezig is. Vergelijkingen met maanspectra en Apollo-monsters suggereren dat Mercurius relatief weinig siliciumoxide aan het oppervlak heeft.
Venus
Bij Venus staat het mysterieuze ultravioletpatroon centraal: donkere banden die in zichtbaar licht nauwelijks te zien zijn. Laboratoriumonderzoek wijst erop dat organische, teerachtige stoffen hiervoor mogelijk verantwoordelijk zijn, hoewel dat niet betekent dat ze biologisch ontstaan zijn.
Ook wordt besproken dat bepaalde peptiden onder de omstandigheden in de hogere Venusatmosfeer verrassend stabiel kunnen blijven. De mogelijke Venusmissie van Rocket Lab, de Morning Star Mission, zou uiteindelijk kunnen onderzoeken welke stoffen daar daadwerkelijk aanwezig zijn.
De maan
NASA heeft met de Lunar Reconnaissance Orbiter de inslagkrater onderzocht die ontstond door een rakettrap. De krater blijkt ongeveer 18 meter breed en 3 meter diep.
Verder komt de Chinese Chang’e 7-missie aan bod, die onderzoek moet doen naar de zuidpool van de maan. De missie omvat onder andere een orbiter, lander, rover en een zogenaamde hopper die een permanent beschaduwde krater in kan springen.
Een ander onderzoek laat zien dat bepaalde aardse micro-organismen onder extreme omstandigheden op de maan zouden kunnen overleven. Dat is relevant voor toekomstige maanonderzoekers: organisch materiaal dat later op de maan wordt gevonden, hoeft niet noodzakelijk van oorsprong daar aanwezig te zijn.
ESA werkt daarnaast aan een maanrover voor onderzoek aan de zuidpool.
De aarde en interstellaire wolken
Onderzoek wijst erop dat de aarde in het verleden meerdere keren door interstellaire wolken kan zijn gegaan. Mogelijke perioden liggen onder andere rond 2–3, 6–7 en 13–14 miljoen jaar geleden.
Onderzoekers proberen met onder meer zeesedimenten, kernmonsters en maanmonsters te reconstrueren wat deze passages voor de aarde kunnen hebben betekend.
Mars
De Marsrover Perseverance heeft een eclips door de maan Phobos gefotografeerd. De beelden helpen bovendien om de baan van Phobos nauwkeuriger te bepalen.
Dat is interessant met het oog op de Japanse MMX-missie, die Phobos en Deimos gaat onderzoeken en monsters van Phobos naar de aarde moet brengen.
Ook toekomstige Marsmissies komen aan bod, waaronder een NASA-missie met helikopters en radar om ondergronds waterijs op te sporen, en de Chinese Mars Sample Return-missie.
Verder heeft NASA via zeer nauwkeurige metingen van de banen van Marsorbiters nieuwe informatie verkregen over de interne structuur en temperatuur van Mars.
Asteroïden
Over de Chinese Tianwen-2-missie is volgens de aflevering opvallend weinig nieuws verschenen nadat de missie bij haar doelobject was aangekomen.
De monsters van asteroïde Bennu leveren ondertussen nieuwe inzichten op in zogenoemde presolaire korrels: materiaal dat ouder is dan ons zonnestelsel. Waterige en alkalische omstandigheden in Bennu blijken dit materiaal te kunnen aantasten.
Jupiter
ESA’s JUICE-missie zal niet alleen Ganymedes bezoeken, maar kan ook langs het kleine, donkere Jupitermaantje Callirrhoe vliegen nu de baan daarvan nauwkeuriger bekend is.
De James Webb Space Telescope heeft daarnaast Callisto onderzocht. Daarbij is onder andere koolstofdioxide aangetroffen. Omdat koolstofdioxide aan het oppervlak onder invloed van zonlicht relatief snel verdwijnt, kan dit erop wijzen dat het materiaal vanuit het binnenste van de maan afkomstig is.
Saturnus en Titan
De Hubble Space Telescope heeft op de zuidpool van Saturnus een tienhoekige stormstructuur waargenomen, vergelijkbaar met de bekende zeshoekige structuur op de noordpool.
Ook wordt vooruitgekeken naar NASA’s Dragonfly-missie, die met een soort grote drone de Saturnusmaan Titan gaat onderzoeken. Het landingsgebied heeft inmiddels een naam gekregen en ligt in een gebied met veel duinen.
Daarnaast wordt een klein Centaur-object besproken waarvan de baan door een eerdere passage langs Saturnus aanzienlijk is veranderd. James Webb heeft het object onderzocht en onder andere koolstofdioxide aangetroffen.
Uranus, Neptunus en diamantregen
Laboratoriumonderzoek naar de extreme omstandigheden in Uranus en Neptunus ondersteunt het idee dat daar onder hoge druk en temperatuur diamant kan ontstaan en zelfs vloeibaar kan worden.
Nieuwe experimenten laten zien dat daarvoor minder energie nodig is dan eerder gedacht. Dat is niet alleen relevant voor de planeetwetenschap, maar mogelijk ook voor bepaalde technieken rond kernfusie.
Meteorieten
Onderzoekers hebben onderzocht wat er precies gebeurt wanneer een rotsblok de aardatmosfeer binnendringt. Aan de hand van 75 meteorieten onderscheiden ze zeven fasen, van de eerste schokgolf en het opgloeien tot het uiteenvallen en uiteindelijk verspreiden van het materiaal over het aardoppervlak.
Exoplaneten en Dyson-sferen
De James Webb Space Telescope heeft twee mogelijke kandidaten voor een Dyson-sfeer onderzocht. Uiteindelijk bleken de objecten geen tekenen van buitenaardse megastructuren te vertonen: het ging om gewone sterren met een achtergrondstelsel dat het infraroodsignaal verklaarde.
Nieuwe en verloren telescopen
De geplande reddingsmissie van de Swift-telescoop is mislukt. NASA verwacht de satelliet uiteindelijk te verliezen.
Daartegenover staat de lancering van de Nancy Grace Roman Space Telescope. Deze telescoop moet grote delen van de hemel in kaart brengen en is onder andere interessant voor onderzoek naar donkere materie, donkere energie en exoplaneten.
Een bijzonder instrument is de coronagraaf waarmee Roman het licht van sterren sterk kan onderdrukken. Daarmee kunnen mogelijk rechtstreeks planeten rond andere sterren worden waargenomen.
Raketten
De aflevering bespreekt verschillende raketontwikkelingen, waaronder een mislukte Chinese Long March 7A-lancering en de recente Starship-testvlucht van SpaceX waarbij het ruimteschip na de landing in de Indische Oceaan bleef drijven en vervolgens mogelijk naar de Verenigde Staten wordt teruggebracht.
Ook is er goed nieuws voor de Europese commerciële ruimtevaart: Isar Aerospace heeft met de Spectrum-raket vanaf het Noorse Andøya een succesvolle orbitale lancering uitgevoerd.
Historische ontdekkingen
Onderzoekers denken dat bewoners van het prehistorische Malta mogelijk het sterrenbeeld Crux gebruikten voor navigatie tussen Malta en Sicilië.
Daarnaast is aan de Universiteit van Limerick een zeventiende-eeuws manuscript gevonden dat mogelijk beschrijft hoe Galileo Galilei zijn telescopen bouwde.
Een satelliet naar Alpha Centauri
Tot slot wordt een ambitieus commercieel plan besproken om een zeer kleine satelliet richting Alpha Centauri te sturen. Met behulp van zwaartekrachtsmanoeuvres zou de satelliet een zeer hoge snelheid kunnen bereiken.
De reis zou echter ongeveer 70.000 jaar duren, waardoor het project vooral een symbolische boodschap lijkt te hebben over de menselijke ambitie om uiteindelijk naar andere sterren te reizen.
Vooruitblik
In september staat onder andere een belangrijke zwaartekrachtslinger van de JUICE-missie langs de aarde gepland. Deze flyby moet JUICE helpen om uiteindelijk Jupiter te bereiken.
De aflevering eindigt met een uitnodiging om vragen te stellen en de Werkgroep Maan en Planeten te volgen of te ondersteunen.