Werkgroep maan en planeten

Ook in juli was er weer veel nieuws te melden uit ons zonnestelsel. Met onder andere:

• Marcel-Jan’s bezoek aan de Great Telescope of Birr (Ierland).
• Gaat de stekker uit de Britse Lovell radiotelescoop?
• Falcon 9 rakettrap slaat in op de maan.
• 50 jaar geleden landde NASA’s Viking 1 lander.
• Curiosity ziet zesvormige structuren in de bodem.
• Hayabusa 2 vloog ongelofelijk dicht langs asteroïde Torifune.
• Is het volgende doel van Hayabusa 2 eigenlijk een Sovjet ruimtesonde?
• Juno kijkt onder oppervlak vulkaanmaan Io.
• Met 10.000 femtosatellieten onderzoek doen aan Saturnus’ ringen?
• Opwellend vloeibaar stikstof rond Pluto’s hart.
• Pluto’s atmosfeer slinkt.
• Charon roteerde ooit 10x sneller.
• Een asteroïde dat eigenlijk een komeet is.
• Fragmenten Hillsborough meteoriet lijken op materiaal van asteroiden Ryugu en Bennu.
• De meteoriet die het einde van de dino’s inluidde was waarschijnlijk koolstofhoudend.
• Eerste atmosfeer ontdekt bij rotsachtige exoplaneet.
• Een soort van exomaan ontdekt.
• LINK satelliet die Swift telescoop moest redden, heeft zelf problemen.
• Nancy Roman Grace telescoop staat klaar voor lancering eind augustus.
• Een Vera Rubin Observatory bingo kaart (https://xkcd.com/3278/)
• Defecte klep oorzaak explosie New Glenn.
• 13e testvlucht Starship grotendeels succesvol. Starship drijft in de oceaan.
• ESA’s Cebreros volgstation overleeft bosbranden bij Madrid.
• NASA’s innovatieve awards.
• De zonsverduistering op 12 augustus.
• Hou de ESA site in de gaten voor tickets naar ESA’s Open Day (in Noordwijk).

Luister hier naar de aflevering:

https://app.springcast.fm/19198/recente-ontwikkelingen-in-het-zonnestelsel-juli-2026

Of lees de transcriptie hier:

Welkom bij de podcast Maan en Planeten, de podcast van de werkgroep Maan en Planeten. Ik ben Marcel-Jan Krijgsman en in deze aflevering de recente ontwikkelingen in het zonnestelsel van juli 2026.

Ierland en de Giant Telescope van Birr

Het is alweer een tijdje achter ons, maar ik was ook op vakantie, zoals ik al had verteld. Ik ben naar het prachtige Ierland geweest. Ik zal je de details over mijn prachtige reis besparen, behalve dit: ik ben naar het plaatsje Birr geweest, in het midden van het land ongeveer.

En dit hier is de Giant Telescope of Birr, te zien, of ook wel de Leviathan of Parsonstown. Dit is best wel een indrukwekkend ding. Dit was namelijk een telescoop die in de 19e eeuw gebouwd werd en die 70 jaar lang de grootste telescoop ter wereld was.

De telescoop was af in 1845. Dat was ook het jaar dat de Grote Hongersnood in Ierland begon, omdat de aardappeloogst volledig mislukte door een schimmel. Heel veel Ieren zijn verhongerd of zijn gemigreerd naar de Verenigde Staten of naar Australië. Maar goed, wat langer enkele jaren daarna hebben ze die telescoop toch ook echt kunnen gaan gebruiken, ondanks al deze problemen.

De telescoop was, zoals gezegd, 70 jaar lang de grootste telescoop van de wereld. Er was wel één klein probleem: hij stond in het prachtige Ierland, waar de waarnemingsomstandigheden niet helemaal ideaal waren.

Maar toch hebben ze bijvoorbeeld de derde Earl of Rosse volgens mij de Draaikolknevel M51 bekeken en gezegd: "Hé, volgens mij zie ik daar individuele sterren. Zou dit misschien niet een melkweg zijn zoals onze eigen Melkweg?" De vierde Earl of Rosse heeft er met infraroodinstrumentatie de temperatuur van de maan mee gemeten. Dus er is ook best wel wat gebeurd. Diverse grote astronomen zijn ook afgereisd naar Birr om dit te bekijken.

Om even een indruk te geven: het is een telescoop ongeveer ter grootte van de Hubble, alleen dan op aarde uiteraard en in 19e-eeuwse vorm.

De telescoop heeft een iets kleinere spiegel dan de Hubble en hij hangt dus aan allerlei constructies en kabels naast twee enorme stenen muren. Denk een beetje aan boogvormige massieve muren, waar hij dus aan hangt, en allerlei mechanismen waarmee ze hem kunnen optrekken en naar een bepaalde richting aan de sterrenhemel kunnen richten.

Hij is nog steeds te zien. Hij is in 1995 gerenoveerd. Ik heb dat allemaal uitgezocht; heel veel materiaal over hoe dat gebeurd is, is al niet meer op het web terug te vinden, alleen op de Internet Archive. Dus zo snel gaat dat kennelijk.

Ik vond het een heel interessant object om te bekijken. Ik geloof niet dat er tegenwoordig meer waarnemingen mee gedaan worden. Het zag er een beetje, ik moet ook wel zeggen, uit alsof die stenen muren hier en daar waren overgroeid met struiken en dergelijke. Het zag er niet helemaal solide meer uit.

Een eindje verderop is trouwens wel een ander astronomisch instrument te zien dat wel op dit moment gebruikt wordt, en dat is een LOFAR-station. Dat is dus één van de stations van het continentbrede laagfrequente radio-instrument, een radiotelescoop bedacht door ASTRON in Nederland. Er zijn dus allerlei stations van heel Europa terug te vinden. Dus dat kun je ook bekijken.

De Lovell Radiotelescope

Ondertussen zien we in het Verenigd Koninkrijk, en dan komen we even op het puntje politiek inmiddels, dat ze een andere telescoop tot de geschiedenis willen gaan brengen. Het Verenigd Koninkrijk wil het geld voor de Lovell Radiotelescoop, een telescoop in volgens mij het land Cheshire, niet meer gaan voorzien. Ze willen de geldkraan dichtzetten en dat betekent dat die 76 meter grote schoteltelescoop niet meer gebruikt kan worden.

Ik hoorde op de Awesome Astronomy-podcast, een Engelstalige podcast van twee Britten, hoe slecht een idee dat is.

Met deze telescoop wordt nog van allerlei onderzoek gedaan, en niet alleen aan astronomie, maar ook aan ruimtepuin en allerlei andere zaken. Het is eigenlijk waanzin om dat ding nu gewoon daarmee te stoppen. Maar goed, wie weet, over een tijdje is die ook overgroeid met struiken. Het is geen goed bericht.

Door naar de wetenschap en het andere nieuws. Ik heb me wel een klein beetje moeten beperken, want ik heb niet heel diep kunnen graven in sommige onderwerpen. Volgende keer beter. Maar een paar dingen.

Maan

Bij de maan zagen we op 5 augustus een booster van SpaceX, een Falcon 9-booster, inslaan op de maan. Dat had ik ook al aangekondigd dat dat ging gebeuren. Deze booster, ter grootte van een vrachtwagen ongeveer, sloeg inderdaad in. Men heeft geprobeerd vanaf de aarde dit te bekijken. Amateurs konden het niet zien; daarvoor was de inslag niet groot genoeg.

Maar met grotere observatoria, zoals volgens mij onder andere de Very Large Telescope van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht, hebben ze hem wel kunnen zien. Ze hebben ook kunnen zien dat er materiaal opgeworpen werd door deze inslag en dat hebben ze verder kunnen onderzoeken.

Ook zijn er een aantal satellieten in een baan rond de maan die met grote camera's werken, waaronder de Koreaanse Danuri-satelliet. Deze heeft opnames van het gebied van de inslag voor en na de inslag gemaakt en je ziet inderdaad een verschil, nog wel onder een grote hoek.

Dat is omdat de satelliet niet in de buurt was. Maar zowel Danuri als de Lunar Reconnaissance Orbiter komen binnenkort dichterbij en dan zullen ze hogere-resolutieopnamen maken. Volgens mij komt de Lunar Reconnaissance Orbiter rond 15 augustus over het gebied heen, dus dan zullen we meer van deze inslagkrater zien.

Dan nog een nieuwtje gerelateerd aan Artemis. Het bedrijf Northrop Grumman zou de module leveren, de halomodule waar astronauten in zouden kunnen leven in de Lunar Gateway. En die heeft nu gezegd: "Ah, we kunnen delen daarvan wel hergebruiken" en ze gebruiken voor tests op het maanoppervlak.

Ze willen een drietal landers gaan maken, de Lunar Infrastructure Demo, waarin ze die modules deels hergebruiken en op de zuidpool van de maan neer gaan zetten. Die zouden dan ook moeten kunnen overleven in die enorme temperatuurwisselingen op de zuidpool van de maan.

We zullen zien hoe dat uit gaat pakken. Eén voordeel hopelijk: de voorloper van het bedrijf Northrop Grumman, het bedrijf Grumman, heeft de maanlander van Apollo gebouwd, dus wie weet.

Mars

50 jaar geleden, op 20 juli, landde NASA's Viking 1-lander op Mars.

Dat was de eerste keer dat er een geslaagde zachte landing op Mars plaatsvond. Je kunt eventueel nog zeggen dat de Mars 3-lander van de Sovjet-Unie eerder was. Die liet even na landing van zich horen; de landing was kennelijk toch iets te hard geweest. Hij heeft een halve foto door kunnen sturen en daarna was de lander stil. Je kunt dus niet echt zeggen dat dat een geslaagde landing was.

Maar de Viking 1 en Viking 2 waren wel een hele succesvolle landing, en dat met de technologie van de jaren zeventig.

Wat ik zelf altijd wel bijzonder vond — ik heb zelf een laboratoriumachtergrond — is dat ze een gaschromatograaf en een massaspectrometer wisten in te bouwen in de ruimte van een schoenendoos en die op Mars te laten werken om onderzoek te doen naar waar die bodem uit bestond.

Ik heb zelf met zulke instrumenten gewerkt. Gaschromatografen en massaspectrometers waren in de tijd dat ik mijn studie volgde ter grootte van een koelkast, allebei. Dus dat is best wel knap om dat voor elkaar te krijgen.

Verder hadden ze een beroemd experiment dat het Label Release Experiment heette, waarbij ze een stukje bodemmateriaal in een kastje stopten, om het zo maar te zeggen, en daar voedingsstoffen aan toevoegden die bacteriën en micro-organismen fijn vinden om te eten, met daaraan bepaalde isotopen.

Als ze dan kooldioxide ontsnapten met bepaalde isotopen eraan, konden ze zien: oké, iets heeft dit materiaal opgegeten. En ze zagen inderdaad dat daar CO2 uitkwam en dat er inderdaad iets gegeten was. Maar of dat nou door leven kwam, blijft nog altijd een discussie.

De wetenschapper die het instrument bedacht heeft, die staat erbij dat ze wel leven hebben ontdekt, maar alle andere twee instrumenten hebben geen aanwijzingen gevonden. Je kunt eigenlijk zeggen dat de Viking-landers van NASA in de jaren zeventig iets te ambitieus waren met hun vraag om leven te vinden.

Want als je het dan niet vindt, heeft de politiek ook zoiets van: nou ja, dan gaan we nog een keer geld erin steken. Dus het heeft heel lang geduurd voordat er weer Marsonderzoek ging plaatsvinden.

Daarom zie je ook dat NASA in de laatste decennia eigenlijk heel langzaam, maar zeker, stapje voor stapje het onderzoek doet.

Eerst wilden ze zeker weten dat er water is geweest en waar dat water is geweest, met de Spirit- en Opportunity-rovers. Daarna kreeg je de Curiosity-rover, die ging zoeken naar de basismaterialen voor leven. De Perseverance-rover is nu echt op zoek naar leven en lijkt ook best wel iets gevonden te hebben en heeft nu monsters verzameld. Die zouden we verder moeten onderzoeken.

Zo is het verder gegaan met het Marsonderzoek.


De Curiosity-rover is nog altijd de berg aan het beklimmen in de Gale-krater, Mount Sharp, en is inmiddels bij een gebied aangekomen dat best wel verrassende dingen liet zien op de foto's.

Er bleken gebieden te zijn met zeshoekige structuren, zogenaamde bijenkorfachtige structuren. Je zou kunnen zeggen: oh, dat is dus een aanwijzing voor leven.

De structuren zijn ongeveer vier tot zes centimeter groot, maar eigenlijk is dit iets wat je kunt verwachten en wat wetenschappers ook hebben verwacht. Als je modder hebt gehad die ooit nat was en daarna is opgedroogd, dan kun je dit soort zeshoekige structuren vinden in de bodem, ook op aarde.

Curiosity heeft eerder zeshoekige structuren gevonden, maar niet zo klein als deze. Het zag er op de foto's in ieder geval best wel bijzonder uit.

Asteroïden

Dan gaan we door naar de asteroïden en de Hayabusa2-missie. Daar vertelde ik eerder al over. Die vloog op 5 juli langs de asteroïde Torifune.

Wat ik me niet helemaal realiseerde, is hoe dichtbij Hayabusa2 langs gevlogen is. Later las ik een artikel waarin stond hoe dichtbij de sonde langs de asteroïde gevlogen is.

We hebben het over de asteroïde Torifune, ongeveer 450 meter lang. Ja, het staat hier in diameter, maar het is een langwerpig object, dus ik weet niet of dat in de lengte is. Maar de ruimtesonde Hayabusa2 vloog op 400 meter langs dit object.

Dus net iets meer dan een lengte of een breedte van dit object er vandaan. Dat is best wel gewaagd. Hayabusa2 heeft het overleefd en is dus door naar een nieuw object.

Dat nieuwe object is ook interessant. Hayabusa2 moet in 2031 bij een heel kleine asteroïde terechtkomen, de asteroïde 1998 KY26. Dit is een object ter grootte van ongeveer elf meter.

Er was onlangs een paper uitgekomen waarin een aantal wetenschappers zei: ja, elf meter lang, dit zou wel eens de Phobos-missie van de Sovjet-Unie kunnen zijn uit 1988.

Hoe komen ze tot dat idee? De Phobos-missie, als je de lengte bekijkt van de zonnesonde van die missie — het zwaarste planetaire object ooit gelanceerd op dat moment in ieder geval — is tien meter lang. Dus dat komt aardig in de buurt van die elf meter.

Deze Phobos-missie werd in 1988 gelanceerd om onder andere te landen op de Marsmaan Phobos, maar ergens onderweg hebben ze vanuit de grond een verkeerd signaal, een verkeerd commando, doorgestuurd. Daarna was de connectie met de satelliet kwijt.

Hij zou daarna nog steeds zijn programma hebben kunnen uitgevoerd en dan zou hij in september 1988 een burn moeten uitvoeren en nog eentje in mei 1996, dus acht jaar later. Dat stond in het programma kennelijk.

Ik vind het dan heel bijzonder. Stel dat hij dat ook echt allemaal gedaan heeft, dan zou hij in de baan moeten terechtgekomen zijn waar de asteroïde 1998 KY26 zich ongeveer bevindt. Vandaar dus dat de schrijvers van het artikel zeggen: nou, dat zou dat dus wel eens kunnen zijn.

Het probleem is dat één van de schrijvers van het artikel een astronoom genaamd Hibbert is, en de andere een bekende Avi Loeb. Avi Loeb is dezelfde man die ook zei van 3I/ATLAS dat het wel eens een ruimteschip zou kunnen zijn. Dus ik heb zo wel een beetje mijn twijfels bij wat hij tegenwoordig allemaal aan het schrijven is.

Maar goed. Het zou heel erg interessant zijn als Hayabusa2 in 2031 langskomt en het inderdaad een Phobos-sonde blijkt te zijn. Dat zou dan wel weer heel erg interessant zijn. Niet voor de wetenschap, maar wel op andere gronden.

Dan nog een andere asteroïde, de asteroïde 44 Nysa. Dit is een asteroïde die al in 1857 ontdekt werd, maar we wisten nog niet heel veel daarover.

Onlangs hebben een aantal grote telescopen, waaronder de Large Binocular Telescope en de Very Large Telescope, naar dit object gekeken en deze asteroïde blijkt een bijzondere vorm te hebben. Het blijkt een drielobbig object te zijn. Denk aan drie asteroïden aan elkaar geplakt, een beetje dat idee. We hebben eerder al asteroïden gezien waarbij het eruitziet alsof het twee asteroïden aan elkaar geplakt zijn. Dit zijn er dus drie.

En er blijkt ook nog een maantje rond deze asteroïde te draaien, een object dat ongeveer een kilometer groot is. Het is dus ook weer niet een heel klein object, dat in een baan van 170 bij 75 kilometer rond de asteroïde draait.

Interessant aan deze asteroïde is ook dat deze waarschijnlijk onderdeel is van de A-type-asteroïdenfamilie, die bestaan uit het zogenaamde enstatietmateriaal. En dat is het materiaal waarvan we denken dat de planeten uit het binnenste zonnestelsel, zoals de aarde, zijn opgebouwd.

Dus zou het interessant zijn om deze nog een keer te bezoeken.

Jupiter

Dan Jupiter. Juno heeft de hitte onder het oppervlak van Io, de vulkanische maan, onderzocht. Dat is wel interessant.

Juno heeft een microgolfinstrument dat gebruikt is om aan Jupiter, aan de binnenkant, te kunnen onderzoeken hoe Jupiter als gasplaneet er aan de binnenkant uitziet. Maar dit instrument zou je ook bij andere dingen kunnen gebruiken. Daar is hij nooit voor bedoeld, maar het is altijd wel leuk om te zien hoe wetenschappers dat dan toch toepassen.

Tijdens flybys langs Io in december 2023 en februari 2024 zijn ze dit instrument gaan gebruiken om te kijken: hoe is de warmte onder het oppervlak van deze maan?

Ze kunnen daarmee ongeveer enkele centimeters onder het oppervlak kijken. Ik moet wel zeggen: alles in het artikel was in imperial units, dus niet in het systeem met meters en centimeters en dat soort zaken. Het was een beetje lastig lezen af en toe.

Zo stond er ook in dat ze de temperatuur zagen stijgen van buiten naar binnen met meer dan 40 graden Fahrenheit. Ik weet wel hoe ik 40 graden Fahrenheit kan converteren naar Celsius als een aparte temperatuur, namelijk 4 Celsius, maar dit zou gaan om een temperatuurschil van 20 graden Celsius als ik het goed begrepen heb.

Dat is een grotere temperatuurgradiënt dan ze hadden verwacht. Dus op de een of andere manier verliest Io best wel veel warmte en dat was een verrassing.

Saturnus

Dan gaan we door naar Saturnus. Hier loop ik alvast even vooruit op een rapportage die ik zo ga doen over een aantal grants die NASA uitdeelt aan innovatieve studies, de zogenaamde NIAC.

Dat zijn dus zeer innovatieve projecten die nu nog niet klaar zijn om ook echt in een ruimtemissie gestuurd te worden, maar er moet meer onderzoek gedaan worden. Het zijn altijd heel veel interessante ideeën die hieruit komen.

Een van de ideeën was: wat nou als we de ringen van Saturnus willen onderzoeken, maar we willen niet een grote satelliet naartoe sturen? Als je te dicht bij de ringen komt, kun je zomaar tegen een deeltje van die ringen aankomen en dan: bom, is je ruimteschip uitgeschakeld.

Dus hebben we iets anders bedacht. Wat nou als je niet één satelliet naar die ringen stuurt, maar tienduizend kleine satellietjes, zogenoemde femtosatellieten? Dat zijn satellieten ter grootte van een printplaat eigenlijk. Ik denk zelf een beetje aan een Raspberry Pi of zo, als je dat wat zegt.

Daar zit dan wat analyseapparatuur op en ook een kleine vorm van aandrijving. Ik weet niet helemaal hoe dat moet werken. Die zet je vervolgens af in een baan rond Saturnus en je laat ze in de buurt van die ringen komen. Iedere satelliet gaat op een andere afstand die ringen binnen en doet zijn eigen onderzoek.

Je hebt tienduizend van dat soort satellietjes, dus als er een paar uitvallen, nou, dat is wel jammer, maar al die andere satellietjes kunnen hun onderzoek doen en doorgeven wat voor bevindingen ze hebben gedaan.

Het is een heel interessant onderzoek. Er was nog een ander onderzoek dat ook met Saturnus te maken had, maar dat moet ik verder nog even lezen.

Pluto

Ik spring verder naar Pluto. Er was veel Pluto-onderzoek.

Onder andere is er onderzoek gedaan naar het hart van Pluto, Sputnik Planitia. Als je je de foto's van New Horizons in 2015 herinnert, alweer elf jaar geleden, die het lichtere, hartvormige deel van Pluto fotografeerden: dat heet dus Sputnik Planitia en daar zit stikstof in, vast en vloeibaar, als ik het goed heb.

Ze hebben dus gezien dat die stikstof, dat er donkere afzettingen en afzettingen zijn die je normaal krijgt als bijvoorbeeld regent. Maar ja, Pluto heeft wel een atmosfeer, maar niet genoeg om regen te kunnen hebben.

Dus ze denken dat die vloeibare stikstof omhoog komt door het gesteente, dat overigens uit waterijs bestaat, want het is daar heel erg koud. Dat zou een manier kunnen zijn waardoor er stikstofinteractie is, een soort gletsjerlaag.

Over de atmosfeer van Pluto trouwens: die wordt minder dicht. Dat hebben ze gezien in de afgelopen jaren. Daarvoor hebben ze gekeken naar sterbedekkingen door Pluto.

Pluto gaat als het ware over een ster heen en als het sterlicht door die atmosfeer gaat, wordt het al een klein beetje uitgedoofd. Door daarnaar te kijken kun je niet alleen zien hoe hoog de atmosferische druk is, maar ook iets over de samenstelling zien.

Wat ze in ieder geval hebben gezien, is dat de atmosferische druk in pakweg twee jaar tijd met 16% gedaald is. Het is niet helemaal onverwacht dat dit gebeurt, want Pluto komt steeds verder van de zon af te staan.

Hij heeft een deel van zijn baan dat valt binnen de baan van Saturnus, maar hij is nu op weg naar buiten, naar zijn verste punt van de zon, wat nog wel even duurt voordat hij daar is overigens, want het is een hele langzame baan.

Ook over de maan van Pluto, Charon, was nieuws. Er zijn nu aanwijzingen dat Charon vroeger een veel grotere rotatiesnelheid heeft gehad. In zijn vroege bestaan heeft Charon waarschijnlijk tien keer zo snel geroteerd als wat hij nu doet.

Pluto heeft met zijn zwaartekracht ervoor gezorgd dat die rotatie langzamer maar zeker minder is geworden. Ze hebben dat onder andere kunnen zien aan de oppervlaktekenmerken op Charon's diverse kloven. Charon heeft er nogal veel van. Die hebben ze kunnen relateren aan het despinnen, zoals dat wordt genoemd.

Kometen

Dan gaan we ook nog even naar een komeet. Aanvankelijk leek het geen komeet: de asteroïde 1998 SH2.

Die wilden men gaan bekijken met NASA's Deep Space Network. Dat probeerden ze ook, maar toen bleek de asteroïde van plaats veranderd te zijn. En dat is iets wat normaal gesproken niet gebeurt. Dus de vraag was: huh, wat is hier gebeurd?

Ze hebben met andere telescopen deze asteroïde verder onderzocht en het bleek dat hij een kleine staart vormde, net zoals een komeet. Het lijkt dus op een overblijfsel van een komeet die ooit in ons zonnestelsel dichter bij de aarde is geweest en in deze baan terechtgekomen is.

Meteorieten

Dan heb ik nog wat over meteorieten. Dit is ook best wel gaaf.

Twee jaar geleden, op 16 juli 2022, kwam er een meteoriet neer boven New Jersey. Daar zijn dus ook fragmenten van gevonden en een paar van die fragmenten zijn opgepikt door een amateurastronoom.

Die wist wat hij moest doen, want die heeft de fragmenten niet met de hand opgepikt, maar heeft beschermende handschoenen aangetrokken en de stukken meteoriet gewikkeld in aluminiumfolie en vervolgens in glazen potten gedaan. Die zijn bij NASA terechtgekomen en NASA is daar heel erg blij mee.

Het blijkt dat dit fragmenten zijn van een koolstofrijke meteoriet, zogenaamde koolstofhoudende chondrieten. Deze zogeheten Hillsborough-meteoriet blijkt qua materiaal heel erg te lijken op de materialen die we hebben teruggehaald van de asteroïden Ryugu en Bennu.

Dat is heel erg interessant. Ze hebben ook gezien dat bepaalde delen van de meteoriet meer natrium bevatten en dat die delen meer lijken op het materiaal van Bennu en Ryugu. Maar er zijn ook bepaalde delen in de meteoriet die minder natrium hebben en die zijn weer heel anders dan deze materialen van asteroïden.

Ik denk dat deze meteoriet ook nog wel meerdere keren in diverse papers in de toekomst genoemd gaat worden. Dit is namelijk heel erg handig: een meteoriet zo, zonder blootstelling aan organische stoffen of aan water, op te kunnen pikken.

Ik denk dat de wetenschap hier heel erg blij mee is. Ze hebben ook aminozuren en andere organische stoffen gevonden, net zoals bij de materialen van Ryugu en Bennu.

Een andere meteoriet die we liever niet binnenkort langs willen hebben, is een meteoriet à la de grote die de dino's heeft doen uitsterven, 66 miljoen jaar geleden, die de Chicxulubkrater heeft veroorzaakt.

Er is inmiddels onderzoek gedaan naar wat deze meteoriet zou kunnen zijn en men denkt nu dat het ook een koolstofhoudende chondriet is geweest. Dat hebben ze gedaan op basis van onderzoek naar nikkelisotopen. Daarbij hebben ze meer en meer kunnen achterhalen wat deze meteoriet, ja, wat deze asteroïde is geweest.

Exoplaneten

Dan nog even naar de exoplaneten.

Er is voor het eerst een atmosfeer gedetecteerd bij een rotsachtige exoplaneet. Dat is voor het eerst. We hebben wel andere atmosferen onderzocht met hete Jupiters en dat soort zaken, maar dit is dus nieuw.

Het gaat om een exoplaneet genaamd LHS 1140 b, een rotsachtige wereld, 48 lichtjaar hiervandaan, die draait rond een rode dwerg. En uiteraard is dit een hete omgeving. Ze hebben het object onderzocht met onder andere de Magellan-telescoop in Chili.

Heel toevallig zagen ze helium ontsnappen uit die atmosfeer. Dat was een onmiskenbaar teken dat deze atmosfeer er was. En dat hij waarschijnlijk ook een lange tijd heeft overleefd, bleek ook uit het onderzoek.

Als je meer wilt weten over dat onderzoek, dan raad ik je aan om te luisteren naar de recente aflevering van Planetary Radio van The Planetary Society, waarbij één van de onderzoekers, Colin Cherubin, wordt geïnterviewd. Dat was erg interessant.

En dan was er nog een exomaan gevonden. Wat is het geval? Er is een ster, 22a, een M-klasse rode dwerg, 72 lichtjaar van de aarde vandaan.

Daar hadden ze al een bruine dwerg gevonden. Dat is een, ja, je kunt het noemen een gevallen ster. Ik denk dat het niet helemaal eerlijk is naar dit object toe, maar wat zou ik zeggen? Je kunt zeggen dat het een soort binair stelsel is. Of je kunt zeggen: het is een enorme planeet die net geen ster is geworden.

Maar rond die bruine dwerg hebben ze een ander object gevonden: een satelliet, zoals dat dan heet, met een massa van 0,9 keer de massa van Jupiter, in een baan van 170 dagen om die bruine dwerg heen.

De vraag is nu: moeten we dit nou een maan noemen? Voorlopig wordt de term exosatelliet aangehouden.

Kijk, en dit is dus wel interessant. Wij mensen willen graag allerlei objecten in het heelal in categorieën verdelen. De natuur heeft gewoon bepaalde grensgevallen en heeft daar ook gelijk in, denk ik.

Dus ja, noem het een exosatelliet. Is het een exomaan? Het is een beetje op het randje, maar goed. We hebben wel iets gevonden.

Ruimtetelescopen

Dan gaan we door naar de telescopen. Ik vertelde vorige keer over de lancering van de Link-satelliet, die de Swift-telescoop misschien van de ondergang moet redden.

De Swift-telescoop staat, zit in een steeds lagere baan rond de aarde, gaat ooit, over niet al te lange tijd waarschijnlijk, door de atmosfeer van de aarde en dan verbranden in de dampkring, tenzij er een redder komt die de satelliet een boost geeft en weer heel veel jaren wetenschappelijke waarde geeft.

Daarvoor was dus een satelliet gemaakt, genaamd Link, door een externe partij, die een contract kreeg van NASA.

Het enige probleem is: de Link-satelliet heeft zelf problemen met standregeling. Twee van de drie reactiewielen blijken niet te werken en ze zijn nu bezig om de satelliet steeds meer onder controle te krijgen.

Gelukkig heeft hij wel genoeg energie. Ondanks dat hij tolt, heeft hij genoeg energie van zijn zonnepanelen. Maar of het nog gaat lukken om de Swift-ruimtetelescoop te redden, valt te bezien.

Een andere telescoop die NASA binnenkort wil gaan lanceren is de Nancy Grace Roman Space Telescope en deze zit helemaal op schema voor de lancering eind deze maand.

Ik vertelde vorige keer dat je je naam kunt meegeven op deze satelliet. Inmiddels zijn al die namen op een chipje gezet en gemonteerd in een SD-kaartje of iets dergelijks op de telescoop. Dus als je naam erbij zit, zit hij al op de telescoop en eind deze maand zullen we de lancering gaan zien.

En dan was er nog iets leuks. Ik volg de webcomic XKCD van Randall Munroe en het is eigenlijk een soort internetcelebrity.

Hij heeft een bingokaart gemaakt van ontdekkingen die het Vera C. Rubin Observatory gaat doen. Je vindt daar onder andere dingen als Planet Nine, tienduizend nieuwe Kuipergordelobjecten of transneptunische objecten, een interstellair object en supernova's.

Eigenlijk is het: als je dus vijf op een rij hebt, dan mag je "bingo" roepen.

Er zitten een paar hele leuke ook bij. Bijvoorbeeld "Rubin Observatory itself fake death stole spaceship" was één van de opties. Dus we zullen zien of de telescoop dit inderdaad gaat zien.
https://xkcd.com/3278/


Raketten

En dan gaan we nog even naar de raketten.

De explosie van de New Glenn twee maanden geleden is inmiddels teruggebracht tot een probleem in één van de kleppen van de motoren van deze raket, zegt Blue Origin.

Dat betekent dat ze het probleem ook verder kunnen aanpakken en hopelijk een nieuwe versie van deze raketmotoren kunnen maken waardoor dit niet meer gaat optreden.

En een andere grote raket van een techmiljardair is natuurlijk SpaceX.

SpaceX heeft vorige maand een nieuwe testlancering gedaan van Starship en die ging behoorlijk goed deze keer. Eigenlijk ging bijna alles goed.

Een paar puntjes: de Super Heavy-booster ging meteen de testlanding boven de oceaan in en niet alle motoren gingen aan, maar voor de rest ging alles wel goed.

Het Starship-ruimteschip zelf maakte een zachte landing boven de Indische Oceaan. Zo zacht zelfs dat Starship overleefde, geen explosie veroorzaakte en bleef drijven op de Indische Oceaan.

Starship willen ze nu gaan ophalen, omdat ze dan ook allerlei onderzoek kunnen doen naar hoe bijvoorbeeld de hitteschildtegels het hebben overleefd.

Bosbranden en ESA

En dan nog een paar andere onderwerpen ten slotte.

We hebben allemaal het nieuws gezien van de grote bosbranden in Zuid-Frankrijk bij Bordeaux en in Spanje bij onder andere Madrid.

Afgezien van alle andere leed dat natuurlijk door deze bosbranden is veroorzaakt, hebben we ook nog een ESA-volgstation vlak bij Madrid, het Cebreros-volgstation. Ook dit werd bedreigd door al deze bosbranden.

Het is misschien niet helemaal op hetzelfde niveau van alle andere ellende die geweest is door deze bosbranden, maar ze hebben het volgstation kunnen redden en het kan weer gebruikt worden.

Het is in de ruimtevaart in ieder geval belangrijk. Het is een onderdeel van het Deep Space Network, waarmee ruimteschepen en satellieten op grote afstand van de aarde gevolgd worden en waar signalen mee binnenkomen.

NASA NIAC Awards

En dan nog even, om het toch wel een beetje leuk te houden aan het einde, over die NIAC Awards.

NASA heeft het NIAC-programma, waarbij ze geld uitloven aan innovatieve projecten. Daarvan hebben ze fase één, fase twee en fase drie.

Fase één is van: nou, dit is mogelijk, denken we. Dus hier is geld, maar zoek het vooral verder uit voor ons, want we zijn geïnteresseerd.

Fase twee is dan: oké, je hebt die eerste fase goed volbracht, het is nog steeds veelbelovend, ga door.

En fase drie is van: nou, hier is nog meer geld en daarna kun je op andere manieren het onderdeel maken van een ruimtemissie, bijvoorbeeld van NASA zelf.

Achttien projecten hebben hier geld gekregen van NASA voor de eerste fase. De eerste fase is 175.000 euro en daarmee kunnen ze onderzoeken: is wat wij bedacht hebben haalbaar, wetenschappelijk en technisch?

Er zitten allerlei interessante projecten bij, zoals een manier om lavatypen op de maan verder te onderzoeken.

Ook is er een project om de deeltjes van de ringen van Saturnus verder te onderzoeken en de samenstelling te bepalen. Dat is weer een ander project dan wat ik net vertelde.

Er zit ook een project bij om een gecontroleerde stofwolk voor de zon te hangen, zodat de effecten van de klimaatverandering verminderd kunnen worden. Het zou gaan om deeltjes van 0,3 micrometer die dan op het L1-punt gehangen kunnen worden.

Over dat zogenaamde geo-engineering kun je aardig wat discussie hebben over de vraag of dat is waar we heen moeten, maar dat zijn maar een greep uit de achttien projecten die NASA gesteund heeft.

Vooruitblik: zonsverduistering

Dan heb ik nog even wat zaken om naar vooruit te kijken.

Bijvoorbeeld de zonsverduistering aanstaande woensdag 12 augustus, deze week dus al. Ik heb hier even wat tijden.

De bedekking van de maan van de zon begint om kwart over zeven 's avonds, dus in de avond. De maximale verduistering is om 20.11 uur.

Dat verschilt per plaats in Nederland. Er is op de KNVWS-site een zonsverduisteringsrekenaar waarbij je dat kunt berekenen voor waar je uit kijkt.

Het einde van de bedekking is iets voorbij negen uur 's avonds. Tegen die tijd is de zon ook aardig aan het ondergaan.

Zorg dat je je ogen beschermt. Zorg voor een goede eclipsbril. Of als je geen eclipsbril hebt, prik dan een gaatje in een stuk karton en laat dat zonlicht door het gaatje projecteren op de grond.

Kijk nooit rechtstreeks naar de zon en kijk niet via een reflectie van het water. Het zijn allemaal manieren waarop je je ogen kunt beschadigen, dus wees alsjeblieft wel voorzichtig.

Maar als je een eclipsbrilletje hebt of goed eclipsfolie of iets dergelijks, dan is het wel veilig om waar te nemen.

Ik zag in Amsterdam een bedekking tot maximaal 90 procent. Ik zie in Utrecht ook 90 procent. Dus het is behoorlijk veel.

Misschien ben je wel zo iemand die dan afreist naar bijvoorbeeld Spanje om de totaliteit mee te maken. Hopelijk krijg je dat allemaal heel goed te zien.

Laat het ons weten via bijvoorbeeld onze Facebookgroep Werkgroep Maan en Planeten.

ESA Open Dag

Dat was één ding. Een ander ding is: ESA gaat weer een open dag organiseren in oktober.

Je moet een beetje opletten en kijken op de website https://www.esa.int, want opeens kan die aankondiging daar zijn. Je moet er snel bij zijn om een kaartje te krijgen. Het kaartje is gratis.

De open dag is dus bij ESTEC in Noordwijk, de tweede zondag van oktober, dacht ik.

Vorig jaar was ik er te laat bij en kon ik dus ook niet bij zijn, dus ik hoop deze keer op tijd erbij te zijn. Dus dat moet je een beetje in de gaten houden, gewoon een tip.

Afsluiting

Nou, dat was eigenlijk alles wat ik te melden heb deze uitzending. Bedankt voor het luisteren en mocht je deze podcast en onze werkgroep willen steunen, ga dan naar maanenplaneten.nl en word lid.

Bedankt voor het luisteren en tot een volgende keer.