Werkgroep maan en planeten

Een nieuwe podcast van Marcel-Jan Krijgsman over de recente ontwikkelingen in juni 2026 met:

• De bemanning van Artemis III bekend gemaakt.
• De aarde zal niet worden verzwolgen door de zon als deze een rode reus wordt (miljarden jaren in de toekomst)
• Complexe organische stoffen op Mars.
• Tianwen-2 komt aan bij Kamo’oalewa.
• Hayabusa 2 vliegt langs asteroïde Torifune.
• Kan leven vanaf aarde Jupiter maan Europa bereiken?
• ESA selecteert instrumenten voor Enceladus missie.
• 3I/ATLAS mogelijk 12 miljard jaar oud.
• Vera Rubin Observatory begint 10 jaar lange all sky survey.
• Plutonium van kilonova’s op aarde?

Beluister de podcast hier, of in je podcast app: https://app.springcast.fm/19198/recente-ontwikkelingen-in-het-zonnestelsel-juni-2026

Send your name with Nancy Grace Roman: https://my.nasa.gov/specialevents/s/send-your-name-with-nancy-roman

Europlanet Science Congress: https://www.epsc2026.eu

Lees hier de transcriptie:

Welkom bij de podcast Maan en Planeten, de podcast van de werkgroep Maan en Planeten. Ik ben Marcel-Jan Krijgsman en in deze aflevering de recente ontwikkeling in het zonnestelsel van juni 2026. En laten we beginnen met een kleine terugblik op onze bijeenkomst van onze werkgroep afgelopen 13 juni in Zevenaar bij Sterrenwacht Corona Borealis. Het was bijzonder gezellig, het was zat helemaal vol. We hadden interessante sprekers, onder andere Bart Root van de TU Delft over ondergrondse structuur op de planeet Mars. Helaas zelf niet helemaal kunnen meemaken omdat ik uit een wat zware file kwam.

Ik heb toen was ik zelf aan de beurt om wat te vertellen wat er in het afgelopen half jaar was gebeurd. We hadden Jacob Kuiper van de KNVWS die kwam vertellen over de eclips van 12 augustus 2026. En daar zo over nog meer. Het einde van deze podcast. John Susselbach, bekend lid van onze werkgroep, vertelde over astrofotografie op Curaçao. Dat is tenminste heel erg aangenaam waarnemen.

De temperaturen zijn in ieder geval heel goed. Gigal Herstein kan vertellen over de KOD-telescoop die ze op de sterrenwacht Helly aan het maken zijn. Dat is een behoorlijk interessant project met hele interessante optica. Voor de optica fans was het helemaal hun hun ding. En we hadden dus ook nog onze waarnemingleider Jan Aalaar die vertelde wat voor dingen we allemaal hadden gezien en deelde allerlei materiaal van diverse leden en ook wat er op Facebook voorbij kwam aan foto’s van Jupiter onder andere. Nou, politiek begin ik meestal daarna over, maar gelukkig is er eigenlijk weinig nieuws.

ik zag alleen dat AIVD loop van één van de UFO commissielid was gemaakt, maar ja, zo is het. We gaan door naar de maan, maar niet op een destructieve manier. Nee, laten we kijken naar de bemanning van Artemis 3 die aangekondigd is en het is ook echt een bemanning, er zijn alleen maar mannen aan boord. Het zijn de commandant Randy Bresnik. We hebben de astronauten van NASA Frank Rubio en Andre Douglas. En we hebben Luca Parmitano van ESA, Italiaanse astronaut.

En die met z’n vieren gaan zij die landers uittesten die de commerciële partijen moeten gaan leveren. Wanneer het gaat gebeuren Geen idee. over een paar jaar. 2028 staat het officieel geloof ik voor, we zullen zien. Ik had al in een eerdere aflevering verteld dat Jared Isaacman, NASA-directeur, een maanbasis wil en daar van alles, dat daar van alles gebeurt en daarvoor zijn onder andere de Lunar Gateway in de ijskast gezet, maar er zijn nog meer dingen geschrapt. Er wordt al lange tijd gewerkt aan een krachtigere tweede trap van de SLS-raket van NASA, de zogenaamde Exploration Upper Stage.

Er zou nog veel meer vracht mee gelanceerd kunnen worden, dat zou dan misschien nog naar Mars kunnen. En daarvoor heb je ook een Upper Stage Adapter nodig. waar de Orion, de Orion is uiteindelijk opgezet kan worden. En en daar is ook nog een grotere lanceertoren voor nodig. Nou, Jared Isaacman heeft gezegd, die upper stage, die exploration upper stage, die gaan we niet doen. dus en dat is wel interessant want je ziet dus dat daar dus al miljarden in gestoken zijn en dat daar al 13 jaar aan gewerkt is en dat soort dingen.

En ja, dus ik ik denk dat het niet een heel slecht idee is om daar gewoon mee te stoppen. Zeker nu er commerciële krachtige raketten zijn. Die moeten niet exploderen, maar dat is een ander verhaal. NASA heeft ook onlangs geld gestoken in nieuwe maanlanders, want het plan was van er moeten heel veel commerciële landers op de maan gezet worden voor het als voorbereiding voor die maanbasis. NASA heeft onlangs 600 miljoen dollar gestoken in contracten voor maanlanders. Ze hebben bijvoorbeeld het bedrijf Astrobotic geld gegeven voor twee maanlanders, Firefly Aerospace voor één, die hadden eerder succes met de Blue Ghost en Intuitive Machines, die wel, laten zeggen, wel landers hadden die na de landing van elkaar van zichzelf niet te horen, maar wel gekanteld lagen op het oppervlak.

Dus hopelijk krijgen ze dat bij de volgende vlucht beter voor elkaar. Dan nog één wetenschappelijk nieuwtje. We zijn nog steeds niet helemaal zeker waar een aantal grote elementen zich op de maan qua concentratie het meest bevinden. Het gaat over zuurstof, ijzer, magnesium, aluminium en silicium. Dat zou kunnen helpen bijvoorbeeld ook voor het bepalen van een plaats voor een maanbasis waar je eventueel grondstoffen kunt vinden voor de opbouw van allerlei zaken. Maar bij de Tokyo Metropolitan University hebben ze een idee dat ook nog redelijk goedkoop uitgevoerd kan worden.

Je kunt rondjes satellieten in een baan om de maan brengen en die kunnen door gebruik te maken van uitbarstingen van de zon waar heel veel rondjes straling bij vrijkomt, kun je inderdaad die vijf elementen in kaart brengen. Nou, één satelliet is dan helaas niet genoeg. Tenminste, je kunt er één satelliet gebruiken, maar dan krijg je niet zo’n hele goede resolutie. en dus hebben ze gezegd, als je er nou vijf bij vijf, een soort matrix van vijf bij vijf, van dit soort satelliet in een baan brengt en dat zijn dan wel redelijk goedkope satellieten, dan kun je een resolutie van dertig bij dertig kilometer hebben om te zien precies te zien waar die elementen zich bevinden. Nou, door naar de aarde. Goed nieuws.

Als de zon straks overgaat tot zijn rode reusfase over een paar miljard jaar, dan zegt een nieuw onderzoek dat de aarde dit waarschijnlijk kan overleven. Dat is niet gezegd dat het leven overleeft, het is niet gezegd dat wij het overleven, maar het gaat over een paar miljard jaar. dus wie dan leeft wie dan zorgt zou ik zeggen. Maar de wetenschap is wel geïnteresseerd bij de KU Leuven en bij Parijse universiteiten hebben ze hier rekenwerk aan verricht, want het is eigenlijk nog steeds niet helemaal duidelijk in die rode reusfase, dan zwellt die zon enorm op, komt de aarde dan in die zon terecht en gaat hij dan verswolgen worden of overleeft hij het en hun berekeningen zeggen dat de aarde dit wel zou moeten kunnen overleven. Het zegt niet dat het een fijn leven wordt op aarde, ik denk niet dat er überhaupt nog leven kan bestaan met dat soort dingen. Iets voor die fase hebben een aantal andere wetenschappers zich afgevraagd, hoe lang kan plantleven nog bestaan op de aarde en dan bedoel ik niet vanwege alle effecten van het broeikas effect, want dat zal wel loslopen denk ik.

Wij moeten ons meer zorgen maken om onszelf denk ik dan om planten. Maar het gaat meer over het feit dat de zon op weg naar die rode reusfase wordt, op een zeker moment steeds helderder en misschien kan op een gegeven moment het te helder worden en dan vroegen een aantal wetenschappers zich kennelijk af, hoe lang kunnen planten dat nog overleven. En zij zeggen dat het nog twee miljard jaar goed gaat. Ook dat zou ik zeggen, nou, laten we tegen die tijd nog even afkijken, hoe aankijken, we zijn daar nog lang niet. dan nog even terug naar het verleden, de inslag van een asteroïde op de aarde zesenzestig miljoen jaar geleden, in de zogenaamde Chicxulub krater, die het einde betekende van de dinosauriërs. Dat is een interessant onderzoek wat ze hebben gedaan.

Ze hebben boringen verricht in Mexico, voornamelijk op zee, en ze hebben aanwijzingen gevonden dat nog vrij lang na die inslag, dat er nog hydrothermale systemen actief waren. Dus er was nog steeds hitte en er was water. en hun onderzoek zegt dan van de van de mensen die deze paper hebben geschreven, dat betekent dus dat je op die manier nog heel lang leven kan ondersteunen. En dan zou je zeggen, ja, maar die dinosauriërs waren er al, hoe bedoel je leven kan ondersteunen? Er was genoeg leven dat kon overleven. Nee, want het is meer van dit, deze inslag zegt ook iets over vroegere inslagen van de hele vroege aarde.

Er zijn natuurlijk flink wat inslagen geweest en dit onderzoek zegt, zo’n inslag is niet alleen maar slecht voor leven. het het kan ook een begin een start voor leven gegeven hebben omdat je dus hierothermale systemen kennelijk hiermee lang actief houdt en ze hebben het over nog acht miljoen jaar na die inslag dus dat is best een lange tijd. Lopen door naar Mars. De Perseverance heeft inmiddels een marathon afgelegd, dat wil zeggen de Perseverance rover heeft inmiddels tweeënveertig komma één negen vijf kilometer afgelegd op de rode planeet in de Jezero krater en dat heeft de Perseverance rover afgelegd in vijf jaar en vier maanden. En de vorige rover die het voor elkaar kreeg was de Opportunity rover. Dat was de enige andere rover die zo’n lange afstand heeft afgelegd, dat deed de Opportunity rover, elf jaar en twee maanden over.

Maar ja, de Perseverance rover is ook echt sneller en ja, dus en had natuurlijk ook nog dat helikoptertje lange tijd die alvast de buurt kon verkennen. Dus dat, maar eigenlijk veel belangrijker is dat nieuws dat de Perseverance rover complex organische stoffen heeft gevonden. Nou zou je zeggen, wacht even, waren er toch al eerder organische stoffen gevonden? Dat was de Curiosity rover. En ja, de Perseverance rover heeft ook zogenaamde leopard spots gevonden. die die lichte vlekken en die donkere vlekken die een duidelijke indicatie geven dat er ja, best wel leven geweest zou kunnen zijn.

Maar, er is nog meer, want de Perseverance rover heeft ook een aantal instrumenten aan boord, waaronder de Sherlock instrument. Ik zal de afkorting besparen, maar daar kunnen ze dus ook de samenstelling van het oppervlak mee bepalen. daar hebben ze, dat is een soort laserinstrument en die kan dus een bepaalde rots zappen en daarna doen ze er zogenaamde Raman spectroscopie op en daarmee kunnen ze op een redelijke wijze zien dat er al of niet organische stoffen zijn en wat voor soort organische stoffen, maar niet exact op het molecuultype, zeg maar. Dat is, daar is het instrument dan niet voor bedoeld. maar goed genoeg om te zien dat het complex is. En ja, dus ze hebben dus gezien dat het zogenaamde macromoleculair koolstof is, dat zou bestaan uit een driedimensionaal netwerk van koolstofatomen in een complexe manier.

Dat is alles wat ze ervan kunnen zeggen, maar het is interessant genoeg, denk ik, om dit ja ooit te onderzoeken door die monsters naar aarde te brengen. Maar het is geloof ik nog geschrapt dat project, dat Mars Sample Return. maar er is denk ik genoeg, je ziet nu al genoeg aanwijzingen van zowel de Curiosity rover als de Perseverance rover, dat er echt wel in ieder geval iets complex organisch gaande is geweest. nog even wat ander nieuws. De NASA heeft weer eens een contract uitgeloot, dit keer om een missie naar Mars te brengen en dat hebben ze uitgeloot aan het rakettenbedrijf Relativity Space. En Relativity Space moet eigenlijk nog eigenlijk de eerste succesvolle raketlancering meemaken met hun raket, maar ze hebben dus nu een contract gekregen om NASA instrumenten naar Mars te brengen, dus ze moeten ook de satelliet bouwen en dus de raket bouwen en de raket lanceren met die satelliet.

En dat moet in 2028 gebeuren, dus ze moeten wel flink opschieten. De instrumenten die NASA wil meesturen moeten gaan kijken naar winden op Mars en temperaturen en stof en wolken. Nog even wat wetenschappelijk nieuws van Mars. Het is een granaat gevonden die van Mars komt. Oké, dit moet ik een klein beetje uitleggen. We hebben het niet over een granaat waar een pin uitgaat en die dan explodeert, we hebben het over een mineraal.

Een over het algemeen rood mineraal op aarde. En nu hebben ze het ook op Mars gevonden in een meteoriet. Deze meteoriet werd gevonden in Noordwest-Afrika, daarom heet hij NWA 8171. En dit is interessant want dit geeft ook weer iets meer over het verleden van Mars. Daarbij moet de kanttekening wel gemaakt worden dat ze niet helemaal zeker zijn of dat granaten ontstaan zijn op Mars, of dat er door een enorme druk en temperatuur ontstaan zijn op aarde. Dus dat is nog eentje voor verder onderzoek.

En verder was er nog nieuws dat er met de InSight missie, dat is een missie die dus onderzoek heeft gedaan naar de binnenkant van Mars, met een seismometer, dat er mogelijk enorme magma kamers zijn geweest onder het oppervlak van Mars. Dus waar dus lava zou zijn. En dat zou zelfs grotere magma kamers zijn die met elkaar in contact staan. Het sluit een beetje aan bij het onderzoek wat Bart Roodt van de TU Delft doet en waar hij over verteld heeft bij onze bijeenkomst. Door naar de asteroiden. Er zijn twee satellieten langs een asteroid gekomen of in de buurt van een asteroid gekomen.

Allereerst heb je de Tianwen-2 van China, die is in de buurt aangekomen bij de asteroid genaamd Camino O’Leary, waarvan een tijdje geleden werd gedacht dat hij misschien een stuk van de maan is geweest. Dat lijkt steeds minder het geval. De eerste foto hebben ze inmiddels gedeeld en het ziet er een beetje uit op het plaatje als een soort de vorm van het eiland Sicilië vanaf een afstand. Dit was een foto die ze hebben gemaakt vanaf een afstand van 20 kilometer, dus er komen nog scherpere foto’s. ja, ik ben wel blij dat we er eindelijk wat van horen, want volgens de metingen van de Dingle telescoop, een radiotelescoop, en ook de Bochum telescoop die is geloof ik in Duitsland, hadden ze al gedetecteerd dat hij begin juni dat die satelliet al in de buurt van Camo O’Leary was, maar er kwam maar niks van. Maar nu weten we in ieder geval dat dat ze op weg zijn.

Een andere missie die op een heel hoge snelheid langs een doelwit vloog was de Japanse Hayabusa 2 missie. en dan zou je misschien zeggen, hey, ja, je hebt dus twee, die had toch zijn monsters afgeleverd van de asteroid Ryugu bij de aarde in 2020. Ja, maar de satelliet is doorgegaan en die is dus nu langs de asteroid Torifune geweest en daar zijn inmiddels ook al beelden van getoond. Het ziet er uit als een soort pinda-vormig object. En Torifune is een object van zo’n vijf, zeshonderd meter in de lengte, zo’n vierhonderd meter, iets minder in de breedte. ja, dus hiermee zijn ze op weg naar een ander object in 2031, een asteroïde die, geloof ik, maar 11 meter groot is.

Dat is één van de… dat is het kleinste object wat ooit bezocht is. Een asteroïde die onlangs door een NASA satelliet werd bezocht is de asteroïde Donald Johanson, die werd door de Lucy missie bezocht. En de Lucy missie heeft dus met die satelliet hebben ze dus foto’s gemaakt en ook samenstelling bekeken. Ze hebben gezien dat de asteroïde wiebelt, dat wil zeggen over zijn korte as draait de satelliet elke tien en een halve dag, aardse dagen rond, om zijn as, zijn korte as. Maar over zijn lange as beweegt hij ook elke zesentwintig en een halve dag.

Dus hij maakt een, ja, een ja, je kunt je voorstellen een beetje in je hoofd hoe dat er uit ziet. Ze hebben ook spectrums gemeten en ze hebben dus deze spectrums kunnen vergelijken met een asteroïde die in 1997 in Antarctica werd gevonden. en dus hebben ze een stukje wat mogelijk dezelfde oorsprong heeft gehad. En dan kijken we nog even naar de toekomst van asteroïde missies, want asteroïden blijven onder de aandacht, zeker met de Apophis missie waar ik het vorige keer ook al over verteld heb, die in 2029 langs de aarde scheert. En de ESA stuurt daar een missie naar, de Ramses missie. De Ramses missie is een samenwerkingsband ook met Japan, met de Yakusa ruimtevaten organisatie, die gaat een raket leveren, een H3 raket.

Inmiddels is ook besloten dat er een CubeSat mee gaat, die gaat Donkey Shot heten. Deze wordt gebouwd door een Spaans bedrijf, die hebben al ervaring met dat soort CubeSats. En deze CubeSat die gaat landen op de asteroiden. dus de Ramses missie blijft er op een afstandje rondvliegen, maar de CubeSat gaat landen. Er gaat een instrument mee van de Koninklijk Observatorium van België en dat gaat de zwaartekracht meten. Er gaat een instrument mee om de magnetosfeer te meten van deze asteroiden en er gaat een instrument mee om de…

met een seismometer waarmee ze dus, ja, bevingen op deze asteroiden die ongetwijfeld klein zullen zijn, gaan meten. Dan gaan we door naar Jupiter en Europa. Deze is bekeken met radar, met de Goldstone Solar System Radar vanuit Californië en de Green Bank Telescope vanuit Virginia. En dit is een onderzoek wat niet slechts één moment is geweest. Ze hebben dit onderzoek gedaan voor 13 jaar lang tussen 2011 en 2024. En ze hebben dus gekeken hoe ruw is het oppervlak op radarbeelden.

En dat is niet de eerste keer dat ze het gedaan hebben, want dit onderzoek konden ze natuurlijk al eerder doen met, want ze hadden die instrumenten al vroeger. Er is ook al onderzoek gedaan tussen 1987 en 1991, maar nu hebben ze ook weer andere andere hoeken naar Europa kunnen kijken. Nou, er stond in het artikel dat het allemaal ons nieuwe dingen leert, maar het valt een beetje mee, want ik heb dat een presentatie gezien op YouTube hiervan en daar werd gezegd dat ze, nou, gezien hebben dat het oppervlak van Europa voornamelijk glad is, maar er is wel een stukje van Europa waar misschien het iets ruwer is, waar mogelijke penitentes zijn. En penitentes, dat zijn soort ijs messen die je ook op aarde kunt vinden. Fun fact, Charles Darwin van de evolutietheorie heeft penitentes in Zuid-Amerika gevonden. dus in ieder geval, dat waren de eerste keren dat we dat in de westers wereld daarvan hoorden.

er was ook nog een artikel over kan leven van Aarde een maan als Europa bereiken. eigenlijk tot nu toe werd aangenomen dat dat veel te ver is en dat dat is eigenlijk onmogelijk is dat als we leven vinden in de oceanen van Europa, dat het zelfstandig is gevormd. Maar er is een natuurkundige, Zaza Osmanov van de universiteit in Tbilisi in Georgië, en die denkt dat het wel mogelijk is. En hij laat zien dat het inderdaad wel een hele klus is om een bacterie van Aarde naar naar Europa te brengen, zeg maar op natuurlijke wijze. dus er komt wel wat bekijken. bijvoorbeeld, je hebt eerst nodig dat die bacteriën in stofdeeltjes terechtkomen en dat die hoog in de atmosfeer worden geblazen.

Nou, dat schijnt wel vaker voorgekomen te zijn. Maar ja, dan ben je nog niet op weg naar Europa, dan ben je nog niet op weg naar Jupiter. Dus, wat hij zegt is, nou ja, zo’n ding, zo’n stofdeeltje kan wel opeens snelheid krijgen als hij geraakt wordt door een door kosmische straling. Nou, is het mogelijk dat zo’n stofdeeltje, dat is natuurlijk extreem licht, dat hij ontsnappingsnelheid krijgt. En dan kan hij dus in de richting van Europa schieten. Het is al vrij onwaarschijnlijk, maar ja, bacteriën, het allemaal vrij licht, het zou zomaar kunnen.

Maar dan komt het eigenlijk het moeilijkste probleem nog en dat is een geslaagde landing op Europa. Normaal gesproken, je hebt geen remraket, dus je komt met hoge snelheid, die ontsnappings snelheid aan bij Europa. En deze deze natuurkundige heeft berekend dat het mogelijk is dat zo’n stofdeeltje en met zo’n bacterie erin intact blijft als die onder een hele hele hele lage hoek inslaat op Europa. En dan hebben we het over één graad. En dus, nou, dit deze paper heeft een beetje doorbereken van… stel nou dat je een bepaald aantal bacteriën hebt die op deze manier de aarde verlaten, de straling overleven, bij Jupiter aankomen, inslaan onder die hoek van één graad op Europa, zouden dan leven aan kunnen komen.

En deze man zegt ja, dit zou mogelijk zijn. je zou ongeveer, dus je zou drie tot acht keer, tien tot macht drieëntwintig stofdeeltjes kunnen hebben in de afgelopen miljoenen jaren die aangekomen zijn. Ik denk dat hier nog wel wat reacties op gaan komen, maar het is wel interessant. Ik las dit overigens op vispunt.org, dat is een soort nieuws aggregator voor wetenschap. En die zeiden vervolgens, dit is goed te weten voordat Europa in 2027 een Europa-lander gaat lanceren. Ik denk dat ze wel een klein beetje last hebben van AI hallucinaties in dit artikel, want er is helemaal geen Europa-lander die gelanceerd wordt in 2027.

Zou mooi zijn dat dat überhaupt één was, maar dat zullen we echt nog heel lang op moeten wachten. Wat wel gaat gebeuren is dat Europa een lander voor Enceladus aan het ontwikkelen is. Een missie naar de Saturnusmaan Enceladus. En deze, van deze missie is onlangs bekend gemaakt welke instrumenten ESA beoogt er mee te sturen. Dit is nog een voorlopige lijst, maar het is wel interessant om even te kijken. Uiteraard de lander, het zijn een lander en een orbiter overigens.

En op de lander gaan uiteraard camera’s mee, want we willen natuurlijk heel graag zien hoe het op het oppervlak eruit ziet. En uiteraard instrumenten om, nou ja, de plekken, de meteorologie en de geofysische samenstelling te bekijken. Er wordt ongetwijfeld een soort lab meegenomen en één instrument wat meegaat, die heb ik eerder over gelezen, dat heet een zogenaamd lab on the chip. En die wordt bij de TU Delft ontwikkeld. En dat is een lab op een chip, dus een soort chip en daar kan je een monster op doen en dan kan hij op zoek gaan naar allerlei zogenaamde biomarkers, dus dingen die afkomstig zijn van leven. De orbiter, die krijgt uiteraard hele scherpe camera’s en een magnetometer om het magnetisch veld te meten en ook radar die door het ijs heen kan premen en zien wat er gebeurt.

en de nodige stof- en gasanalyse, want als je zo door die geisers van Enceladus beweegt, dan wil je natuurlijk ook zien wat daar voor, ja, wat voor stoffen daarin zitten. Dus, interessant, maar we zullen nog wel even geduld hebben, geduld moeten betrachten voor die missie gelanceerd gaat worden, want dat is ergens in 2042, dacht ik. Desalniettemin zijn er al mensen een stap verder aan het denken en dat is, kun je ook mensen naar Saturnus brengen en dan specifiek de Saturnusmaan Titan. De Saturnusmaan Titan heeft als voordeel dat het een beschermende omgeving heeft tegen straling, het heeft een hele dichte atmosfeer en ja, dus als je daar zou gaan een basis zou kunnen bouwen, dan is het op zich wel wat dat betreft wel goed overleven, beter dan op Mars. Desalniettemin zijn er ook wel wat minpuntjes, zoals de extreem lage temperatuur van min 170 graden. En er was op 11 en 12 juni in Boulder, Colorado een Humans to Titan summit, en dat is volgens mij nieuw, waarin ze een aantal wetenschappers en technici alvast aan na zijn gaan denken van hoe moet zo’n missie eruit zien.

Ze hebben onder andere bijvoorbeeld een ruimtepak bedacht hoe dat er uit zou moeten zien op Titan. Ja, er komt natuurlijk wel wat bij kijken, want zo’n astronaut moet natuurlijk warm blijven bij de enorme lage temperatuur van min 170 graden en dus een thermosysteem zit er sowieso bij. Je hebt iets nodig om te kunnen ademen, want de atmosfeer is wel dicht, maar er zit geen zuurstof in. dat is maar beter ook, want er zit heel veel methaan en ethaan in en dat zou bij zuurstof ontvlambaar zijn. Maar goed, interessante ontwikkeling. We zullen zien wat daar verder gaat komen.

De mensen van de die bij deze summit aanwezig waren, gaven wel aan van: luister, wij weten ook wel dat we voorlopig nog niet gaan, maar we willen gewoon alvast nadenken over de eerste beginselen. Uranus en Neptunus dan en ik heb al eerder verteld dat er allerlei ideeën zijn over hoe Uranus en Neptunus aan de binnenkant kunnen kunnen uit zien. En dat is ontzettend interessant voor astronomen, want er zijn heel veel planeten, exoplaneten gevonden die lijken op Uranus en Neptunus. Dus we willen eigenlijk wel eens zien weten hoe ze aan de binnenkant eruit zien. Ja, daarvoor moeten we alleen teruggrepen op heel weinig data die van de Voyager 2 missie en diverse telescopen die naar Uranus en Neptunus hebben gekeken. maar we weten eigenlijk nog steeds niet hoe Uranus en Neptunus opgebouwd zijn.

Lange tijd zijn ze ijsreuzen genoemd, dus dat wil zeggen dat er heel veel ijs in zit en dat ijs onder enorme druk bijvoorbeeld ook heel erg geleidend zijn en dus een magnetisch veld voor elkaar kunnen krijgen. Maar een tijdje terug was er dus een artikel dat het misschien net zo goed ook dat er een rotsachtige binnenkant zou kunnen zijn. En nu is er weer een andere theorie die zegt dat er misschien wel een magma-oceaan aan de binnenkant zou kunnen zijn en dat zou je voor elkaar kunnen krijgen als je aan de binnenkant, aan de buitenkant heb je dan de gassen, waterstof en helium, maar dan zou er een laag kunnen zijn met met magnesium en siliciumoxide en zuurstof en dat zou een soort als een deksel kunnen dienen op een put met gesmolten gesteente. dit geeft alleen maar aan dat er zoveel verschillende ideeën zijn over wat dit zou kunnen zijn, is dat men eigenlijk te weinig data heeft en dus wordt het hoog tijd dat er een missie naar één van deze planeten gestuurd gaat worden. Wat het komeet betreft, er is ons een komeetjager ontvallen, Alan Hale. En de oudere luisteraars onder ons die weten nog wel de komeet heel Bob, die heel fel was in 1997.

Dat was echt, die was zo helder. Ik weet nog dat ik mijn broer bezocht in de binnenzat van Rotterdam en nog steeds zag je de komeet boven de, boven de gebouwen uit schijnen. Dat was zo’n waanzinnige komeet. Zo hoop ik er binnenkort wel weer eens een nieuwe van te meemaken. In ieder geval, er waren twee ontdekkers, Alan Hill en Thomas Bopp, beide Amerikanen. Alan Hill heeft dat dus als, je zou het amateur kunnen noemen, maar hij werkte ook bij Jet Propulsion Laboratory.

Die ontdekte de komeet en in die tijd was nog niet zoveel online gaande. Sterker nog, de andere ontdekker, Thomas Bopp, die in 2018 overleed, die ontdekte hem vanuit door de telescoop van een vriend in Phoenix, Arizona, maar die zijn… zijn het mobiele verbinding was heel slecht, dus hij heeft uiteindelijk besloten om een telegram te sturen naar de autoriteiten die er over gaan en die waren daar heel veel baas over dat ze dat ze die kregen, maar die wilden toch wel graag bekend maken. Ik heb een komeet ontdekt, denk ik. En nou ja, dus daarmee heeft die komeet de naam gekregen van zowel heel als pop. Dan een interessantere komeet, want we moeten het nog weer eens hebben over 3 Atlas.

Dat verhaal wat zich daar ontvouwt is wel interessant hoor. Ik weet wel dat de mainstream media zijn de aandacht allang verloren. nu het geen ruimteschip blijkt te zijn, maar 3 Atlas blijkt ouder en ouder te zijn. Ik vertelde vorige keer al dat er een vrij hoge verhouding tussen deuterium en waterstof was. Dus deuterium de zwaardere versie van waterstof en waterstof en dat gaf al aan dat deze komeet is ontstaan in een gebied wat waar het erg koud was, 30 graden boven het absolute nulpunt, 30 Kelvin. De James Webb Space Telescope heeft ook gekeken naar koolstof, koolstof isotopen, koolstof 12 versus koolstof 13.

Ook dit is weer koolstof, een normale atoom en de iets zwaardere versie van koolstof, koolstof-13. Wel, het is dus zo dat al de komeet 3 Atlas blijkt behoorlijk minder koolstof-13 te hebben dan we gewend zijn van kometen. En dit geeft ons ook een interessant verhaal, want koolstof-13 wordt geproduceerd als meer en meer sterren doodgaan, exploderen, novas veroorzaken. Het is dus wordt veroorzaakt door hun latere kernfusie. En dus als je heel weinig koolstof-13 vindt, dan moet je eigenlijk tot de conclusie komen… het is faal is iets ingewikkelder dan dat, maar dat deze deze komeet is van een heel vroege periode is geweest van ons heelal.

Sterker nog, ze denken dat de komeet is 12 miljard jaar oud is en als je even nagaat dat het heelal wordt geschat op nu op een 13,8 miljard jaar oud, dan was het heelal nog geen 2 miljard jaar oud op dat moment. Dus dit is een wetenschappelijk heel erg interessant doelwit en het is echt goed dat we nu al die instrumenten hebben, al die telescopen die dat hebben kunnen onderzoeken. Door naar meteorieten. Er is één heel interessante meteoriet waar onderzoek naar gedaan is. Het is een meteoriet ook in Noordwest-Afrika gevonden, Noordwest-Afrika 12774. Waarom in Noordwest-Afrika wel?

Meteorieten zijn het best te vinden in een gebied met weinig andere oppervlakkemerkken behalve dus bijvoorbeeld in de woestijn of in een of in op Antarctica waar het mooi afsteekt tegen de witte of de lichtere kleuren. En zo hebben ze dus deze meteoriet destijds gevonden en deze is kennelijk gekocht van een Mauritans dealer, staat er in het artikel. En aanvankelijk werd gedacht dat deze meteoriet, het is een zogenaamde Angriet-meteoriet, aanvankelijk werd gedacht dat hij nog afkomstig zou zijn van de asteroidesta, maar na de onderzoek bleek dat dat niet het geval. Die Angriet, het bleek een Angriet-meteoriet te zijn en die Angriet-meteorieten zijn, ja, zijn behoorlijk zeldzaam. ze zijn kennelijk tot nu toe 80.000 meteorieten op aarde opgeraapt en slechts 68 ervan zijn Angrieten. En deze Angriet-meteoriet is erg interessant want ze hebben dat onderzocht in het lab, ze hebben gekeken naar de samenstelling, bleek dat er behoorlijk veel aluminium in zat.

Nou, dat kan. maar naarmate ze verder onderzochten blijkt dit dus aluminium te zijn wat enorm de enorme druk heeft gestaan. de druk die je vindt aan de binnenkant van het hemellichaam. En ze hebben ook nog gezien dat het van plaats veranderd is, zeg maar, dat het met een soort vulkanisme bewogen is en een vrij hoge snelheid. En dit wijst erop dat dit waarschijnlijk gesteente is wat in een planeet was die we ooit in een zonnestelsel hebben gehad, ter grootte van ongeveer de maan, minimaal, misschien zelfs groter. This is a planeet die ooit aan stuk is gegaan, het begin van het zonnestelsel, na de vorming was erg chaotisch.

dus wie weet, was dat dus iets wat er een planeet die we ooit hebben gehad. dan de planeten bij andere sterren. Er is een planeet met die heet de roze planeet. Het is een planeet die heet normaal gesproken voor bij astronomen GE 504 b. Het is een… Er is een onderzoek naar gedaan van hoe kan dat ontstaan zijn en ze hebben nu met de James Webb Space Telescope gekeken en hebben dus allerlei samenstellingen kunnen vaststellen.

En ze komen tot de conclusie na ook diverse modellen gedraaid hebben dat er waarschijnlijk veel zout in die atmosfeer zit. Er zitten zoutwolken in deze atmosfeer. Het is een gasplaneet trouwens. Het is geen aardachtige planeet. Een ander type exoplanet waar we er nu enkele van gevonden hebben en waar het dus kennelijk meer van bestaan is, zijn planeten ter grootte van bijvoorbeeld Jupiter, maar met veel minder massa en dus met een hele lage dichtheid, zogenaamde super-EV planets op z’n Engels. Ze hebben bijvoorbeeld een twee planeten bij een ster gevonden die ster heet TOI 791.

TOI staat voor Test Object of Interest. De TESS is de NASA exoplanet jager. En zowel… explaneet TOI 791 b als c blijken slechts drie procent van de massa van Jupiter te hebben en de andere vijf komma negen procent van de massa van Jupiter, maar wel dezelfde grootte ongeveer. En dat is een opvallend type planeet wat we nog nergens eerder ontdekt hebben. Dit zijn de planeten met de laagste massa ooit.

Het ging geloof ik, ik heb hier niet bij mijn aantekeningen staan, maar er stond iets van nul komma nul nul en daarna een paar cijfers. Het is extreem lage dichtheid. Dus als je kijkt naar wat de dichtheid van waard is, het is gewoon één. Dus het is, ja, ze blijven drijven op water, zou je zeggen. maar ze zijn iets te groot voor een badkruip. Een andere extreme exoplanet is de exoplanet WD 1856 b.

Deze draait rond een witte dwerg. En waarom is dat interessant? Wel, een witte dwerg is wat je overhoudt nadat de ster een rode reusfase heeft doorgemaakt. En zoals ik net al verteld had over die dat onze zon later een rode reus zal worden en dat hij de aarde wel of niet zou kunnen verzwellen, deze ster, deze witte dwerg, de ster die daar vanaf ging, zou deze planeet ook verzwellen moeten hebben, maar dat is niet gebeurd. Dus er zijn een paar mogelijkheden. op de een of andere manier heeft de planeet de tijd in de ster overleefd, wat onwaarschijnlijk lijkt.

En de andere mogelijkheid is dat de planeet in een veel grotere baan heeft gezeten, maar dat hij later dichter bij de ster is komen te staan. Ze hebben hiervoor onder andere met de James Webb Space Telescope gekeken naar de temperatuur op die planeet is 126 graden. Dus, oké, behoorlijk heet, maar niets extreem heet. en het is heter dan wat je zou krijgen van dan de hitte die je krijgt van de witte dwerg. Dat levert kennelijk niet zoveel op. Dus wat ze denken is dat de dat het verwarmen van deze planeet later is gebeurd nadat de ster een witte dwerg werd.

En ze denken eigenlijk dat de planeet nadat hij dichter bij de witte dwerg kwam, dat de sterke zwaartekracht van de witte dwerg heeft ervoor gezorgd dat deze planeet opgewarmd is. Ja, er zijn een hoop bizarre planeten, een hoop bizarre zonnestelsels in het universum. Even een heel ander onderwerp, telescopen. Er is een observatorium van NASA, het New Girls Swift Observatory, en dat is in 2004 gelanceerd en heeft sinds die tijd onderzoek gedaan naar gamma uitbarstingen en kan ook onderzoek doen in röntgen en ultraviolet. Typisch allemaal dingen die niet zo heel veel gebruikt bij onderzoek naar manen en planeten. maar het is wel interessant want dit observatorium dreigt bijna terug te vallen naar de aarde omdat hij in zo’n lage baan zit.

En dus dat zou waarschijnlijk ook het lot zijn geweest, ware het niet dat NASA een partij in de arm genomen heeft, Catalyst Space, en die hebben een ruimteschipje gebouwd, Link. En Link gaat deze maand, deze is inmiddels gelanceerd en deze gaat de Zwift benaderen, proberen te koppelen na enige inspectie en die gaat proberen de Zwift in een hogere baan te zetten zodat ze hem weer heel lang kunnen gebruiken, want de telescoop deed het op zich prima. dus dat is een heel interessante ontwikkeling, want op zich, hoewel dus de Swift voor planeet, maar een planeet en misschien niet zo heel erg interessant is, dit is een opmaat naar iets wat je kunt doen ook met andere observatoria. De Hubble is al genoemd, er zijn al meerdere ideeën geopperd om de Hubble in een hogere baan te brengen, misschien zelfs reparaties uit te voeren. De Hubble is op zijn laatste één of twee gyroscoop, dus dat zou enorm welkom zijn als je die weer kan uitbreiden naar de volledige set van zes, dan kan Hubble echt wel weer lange tijd vooruit. Dus we zullen zien hoe dat in de toekomst er uit gaat zien.

Ik denk dat dat steeds vaker geopert gaat worden en misschien ook gedaan. En we hebben ook een nieuw NASA observatorium om naar uit te kijken, de Nancy Grace Roman Space Telescope, die staat al daar heb ik al meerdere afleveringen wat over verteld. Deze telescoop zou ergens in september gelanceerd moeten gaan worden. En je kunt je naam ook meesturen op deze telescoop. Dat wil zeggen, er gaat volgens mij een SD-kaartje mee met alle namen van mensen die zich ingeschreven hebben. Dus als je op je zoekmachine zoekt naar Center Name with Nancy Roman, dan ga je vinden hoe je je naam kunt meegeven en dan krijg je een soort virtueel ticket enzo.

Dat is hartstikke leuk. dus, als je het leuk vindt, dan weet je nu waar je dat moet gaan vinden. Een ander observatorium wat aan de slag is, is het Vera Rubin Observatory. Ik heb al eerder verteld van, hè, we hebben al de eerste waarneming gedaan. De Vera Rubin Observatory heeft al meerdere asteroiden ontdekt, zelfs Kuiper-goor objecten. Maar nu is de Vera Rubin Observatory echt op volle toeren aan het draaien.

De komende tien jaar gaat dit observatorium continu waarnemingen doen van de sterrenhemel. Elke drie dagen wordt de hele sterrenhemel, of beter gezegd, drie nachten wordt de hele sterrenhemel in beeld gebracht en wordt gezocht naar ook maar enige veranderingen aan die sterrenhemel. supernovas, asteroiden, Kuiperbelt objecten, alles wat maar aan de sterrenhemel verandert, wordt vastgelegd met ook allerlei algoritmen die dat detecteren. Dus dat is heel erg interessant. één probleem daarbij wel, en dat is dat er natuurlijk steeds meer satellieten in een baan rond de aarde komen en dat begint behoorlijk te vervuilen. De Europese Zuidelijke Sterrenacht, ESO, heeft in een studie gezegd dat als we nog iets van die telescopen op aarde gebruik willen maken, dan moet het aantal satellieten zeker niet boven de honderdduizend, het aantal satellieten in lage, in een lage aardbaan.

Dat is wat zij voorstellen. Ja, we zullen zien. Er is natuurlijk eigenlijk geen partij, geen geen instituut wereldwijd dat dit kan tegenhouden en dat is het grote probleem. en de huidige Amerikaanse regering is er nou niet naar om daar nou heel verstandig mee om te gaan, dus ik ben bang dat er erg weinig nog aan gaat gebeuren de komende jaren. En dat die satellieten gewoon erbij gaan komen. Dan nog over raketten, het medium waarmee die satellieten de ruimte in komen.

Ik had de vorige keer verteld over de enorme explosie op lanceerplatform 36A op Cape Canaveral door de explosie van de New Glenn van Blue Origin. Nu, Blue Origin vertelt dat ze druk bezig zijn geweest om in negen dagen het hele lanceerplatform op te ruimen, alle pijn te verwijderen en ze zijn druk bezig om die raketten zo snel mogelijk weer te lanceren vanaf dit lanceerplatform. en aan de andere kant is China ook druk bezig met haar nieuwe raketten. De lange Mars 10B, daar wordt binnenkort, in deze maand zelfs, een lancering van verwacht. dit is een een herbruikbare raket, dus ze willen eigenlijk ook nu een eerste ja, voor het eerst ook deze rakettrap, de eerste rakettrap ook gaan opvangen en zodat hij herbruikt kan worden. De lancering gaat plaatsvinden vanaf Hainan Island.

ja, dus dat dat is en dan zou later dit jaar de lange Mars 10A gaan plaatsvinden. Die zou dus krachtiger moeten zijn. En we zullen zien hoe dat gaat uitpakken. En dan nog één onderwerp wat ik eigenlijk niet in een heel specifieke categorie kan laten vallen, maar wel heel erg interessant is. Kun je op aarde restanten vinden van neutronensterren die met elkaar zijn in botsing gekomen. Zogenaamde kilonovas.

Allereerst, je wil als planeet niet te dicht bij zo’n zo’n gebeurtenis aanwezig zijn, want er komen nog wel wat extreme omstandigheden bij kijken. maar één van de dingen waar je een kilonova aan kunt herkennen als je daar materiaal van opvangt, zijn hele specifieke isotopen. Daar heb je ze weer. Het gaat in dit geval om plutonium 244 en cesium 247. En dat is tenminste dat zegt de theorie dat kilonovas deze isotopen zouden veroorzaken. En het interessante ervan is, als je die als je gepaard gesteente zou kunnen hebben waar dat eventueel opgevangen zou zijn, dan zou je dat misschien na een bepaald aantal jaar moeten kunnen vinden.

dus bij het Helmholtz Centrum Dresden-Rossendorf in Duitsland en bij Australia’s Nuclear Science Technology Organisation of ANSTO, hebben ze bedacht, wat als we gaan kijken naar zogenaamde ferromanganrotsen. Deze rotsen vind je op de bodem van de oceaan. In dit geval hebben ze ze opgevist uit de Pacific. En het interessante van deze rotsen is dat ze laagje voor laagje over de tijd worden opgebouwd. Dus je kunt terugkijken in de tijd. En ze hebben dus inderdaad dat onderzoek gedaan en ze vonden inderdaad plutonium 244, maar geen cesium 227.

Nou, plutonium 244 heeft een halfwaarde tijd van 81 miljoen jaar en cesium 227 heeft een halfwaarde tijd van 16 miljoen jaar. Dus wat zij denken is, als je dus plutonium 244 vindt, maar niet cesium 247, dan zou dat wel eens kunnen zijn dat er iets gebeurd is wat ergens 100 miljoen jaar geleden gebeurd is, waardoor je dat plutonium nog op pikt, maar het cesium al vervallen is. er moet nog meer onderzoek naar gedaan worden, maar het is heel interessant. We zagen al in de vorige aflevering dat we kijken naar ijs op Antarctica. Daar waren we op zoek naar isotopen veroorzaakt door supernovas en kilonovas is kennelijk ook een mogelijkheid. Dan nog twee onderwerpen om naar uit te kijken.

Allereerst op 12 augustus vindt een zonsverduistering plaats. Deze totaliteit vindt plaats in Groenland, in een puntje van IJsland en in Noord-Spanje. Tegen de tijd dat die bij Noord-Spanje is, is het wel aan het eind in de avond, is het echt een zons ondergang. Ene kant wel interessant en de andere kant, omdat de zon onder zo’n laag hoek staat, hoeft maar een wolk tussen te komen en je ziet hem niet meer. Dus dat is wel een risico. Nou, er zijn een heel stuk van Spanje waar je die totaliteiten kunnen zien.

alleen je moet wel, ja, een hotel boeken wordt al lastig denk ik tegen deze tijd. vanuit Nederland is de zonsverduistering ook te zien, alleen niet in totaliteit. En je moet ook daarbij bedenken dat je ook hier weer de zon staat onder een vrij lage hoek, dus je kunt daar wel last hebben van bijvoorbeeld walking vanaf zee. We zijn daar volledig over ingelicht door Jacob Kuipers in onze bijeenkomst afgelopen 13 juni. Een interessante idee om je achterhoofd te houden is dat er volgend jaar ook een totaliteit is van een zonsverduistering is, maar die is te zien over, ik dacht Gibraltar en over Tanger in Marokko. En ik overweeg dat misschien te regelen, maar daar ben ik nog net op tijd voor, geloof ik, want je moet echt wel vaak een jaar van tevoren dit regelen.

By the way, als je naar de zon gaat kijken rond de zonsverduistering, zorg voor eclipsenbrillen die veilig zijn, die een ISO certificering hebben, dus dat je ogen beschermd. Een evenement van een heel andere orde is het Euro Planet Science Congres wat in Den Haag gaat plaatsvinden op zes tot en met elf september. Dit is niet alleen maar voor professionele astronomen, je kunt er ook als amateur naartoe. Dus als je dat interessant vindt, kijk op apsci2026.eu en daar kun je tickets krijgen. Ik overweeg zelf misschien ook wel op een dagje een kijkje te gaan nemen. Je moet wel berekenen, rekenen dat deze presentaties door professionele astronomen zijn, dus het zal wel redelijk technisch zijn.

Goed, dat was alles wat ik te melden had over de recente ontwikkelingen in ons zonnestelsel van juni 2026 en ook een paar dagen in juli. En volgende maand ben ik nog in augustus nog niet meteen terug van vakantie, dus het kan wat later duren voordat de aflevering over juli binnenkomt en ik neem aan dat de astronomen ook op vakantie zijn geweest, dus het nieuws zal ook wat minder talrijk zijn. Ten slotte heb je nog vragen hierover of over andere onderwerpen, stel ze via prfunctionaris@manaplaneten.nl. Ik heb nog niet eerder een mail gehad daarover, maar ik zal hem altijd proberen te beantwoorden. of ga naar de Facebook groep Werkgroep Maan en Planeten. Wil je ons steunen, dat zou altijd heel fijn zijn.

Dan kun je naar maanenplaneten.nl gaan en daar kun je lid worden. Bedankt voor het luisteren en tot de volgende keer.