Werkgroep maan en planeten

Ontploffende raketten, in stukken gebroken manen, een meteoor doet boem!, hete exoplaneten met ochtendmist van steen. Het was me weer wat in mei in ons zonnestelsel. Je hoort erover in de recente ontwikkelingen in ons zonnestelsel. Met onder andere:

• Hoe waterijs in de poolkraters op Mercurius geraakt zou kunnen zijn.
• Een planeetbrede muur in Venus’ atmosfeer mogelijk verklaard.
• Een Falcon 9 booster slaat op 5 augustus in op de maan.
• Starship test vlucht 12 verloopt grotendeels succesvol.
• New Glenn raket ontploft in grote vuurbal.
• De gevolgen daarvan voor het Amerikaanse maanproject.
• Militaire toepassingen van Elon Musk’s mass driver op de maan.
• Chang’e 5 monsters laten zien hoe een oppervlak zonder atmosfeer veroudert.
• Seismometers op de maan zouden kunnen werken als zwaartekrachtgolf detector.
• Inslagen op aarde zouden een aantrekkelijke locatie geweest kunnen zijn voor cyanobacteriën.
• Een rots blijft hangen aan de boor van de Curiosity rover.
• Mineraal wijst op warmer water in Mars’ verleden.
• Psyche missie vliegt langs Mars.
• Einde van NASA’s MAVEN missie.
• Asteroïde vernoemd naar Nederlandse amateuronderzoeker.
• Kamo’oalewa is misschien toch een “gewone” asteroïde.
• Saturnus’ ringen ontstaan door in stukken gebroken maan?
• Nereïde is mogelijk Neptunus’ enige originele maan.
• Kuipergordel object 2002 XV93 heeft een ijle atmosfeer.
• Een grote meteoor boven noordoost V.S. doet luide boem.
• JUICE en Europa Clipper bekijken 3I/ATLAS van twee kanten.
• Was er ooit een extra rotsachtige planeet in ons zonnestelsel?
• Ochtendmist van steen op exoplaneet.
• Afgeremde stormen op exoplaneten wijzen op magnetische velden.
• Rode dwergen verorberen soms rotsachtige planeten.
• Interstellair stof in Antarctisch ijs?
• Hoe dicht komt de volgende ster langs ons zonnestelsel?
• Bijeenkomst van onze werkgroep op 13 juni in Zevenaar.

Beluister de podcast hier, of in je podcast app:

https://app.springcast.fm/19198/recente-ontwikkelingen-in-het-zonnestelsel-mei-2026

Of lees de transcriptie:

Welkom bij de podcast Maan op de planeet, de podcast van de werkgroep Maan op de planeet. Ik ben Marcel-Jan Krijgsman en in deze aflevering de recente ontwikkelingen in het zonnestelsel van mei 2026. En laten we beginnen bij de opname van een andere podcast. Ik was vorige week bij de opname van de 200ste aflevering van de Space Cowboys podcast, een andere Nederlandstalige podcast over ruimtevaart. En deze opname werd gedaan in Space Expo in Noordwijk. En ja, dus ik dacht, leuk, daar ga ik een keer bij zijn.

En er waren maar liefst negen Space Cowboys aanwezig, waaronder de originele Space Cowboys Herbert Blanksteijn en Thijs Roes. And zeven andere leden van de Space Cowboys, ze komen in variërende formaties bij elkaar. En ja, heel leuk om daar een keer bij te zijn en te zien hoe zij het doen. En ook een vraag te kunnen stellen vanuit het publiek waar ik in zat. ja, dus dat was heel grappig. Ik was bijna ook nog op TV, want er werden ook opnamen gemaakt voor de voor Nieuwsuur.

alleen ik zat daar in fietskleding, want ik was op de racefiets gekomen. Ik zag de camera nog wel even op mijn gericht staan, maar of het was vanwege de merkkleding op die duidelijk zichtbaar was op mijn fietskleding, of ze hadden gewoon zoiets van zo’n zo’n video hoeven niet in beeld. Dus uiteindelijk zag ik al in Nieuwsuur ’s avonds mezelf alleen achter één van de Space Cowboys in beeld. Laten we even kijken naar de politiek. Ik zat er eigenlijk best wel positief in aanvankelijk, want het Witte Huis had het budget van NASA flink willen schrappen en ook het wetenschappelijk budget, maar de Amerikaanse Senaat en de Congres hebben daar snel een stokje voor gestoken en NASA heeft hetzelfde budget gekregen als het jaar ervoor. Maar nu wil het Witte Huis een nieuwe regel doorvoeren voor geld dat wordt aangevraagd voor wetenschappelijk onderzoek.

Normaal wordt dat beoordeeld door een wetenschappelijk panel op wetenschappelijke gronden. Maar nu wil het Witte Huis daar eigenlijk nog iemand tussen schuiven die politiek wordt aangewezen, die gaat kijken of het ook politiek is wat ze willen. En de hele wetenschap zit daar dus niet op te wachten. En er is opnieuw ook weer een campagne van de Planetary Society. Ik zal je de link in de show notes zetten, want je kunt zelfs volgens mij vanuit het buitenland daar op reageren. Maar laten we gauw verder gaan met wetenschap van Mercurius.

Want we weten al een tijdje dankzij NASA’s Messenger ruimtesonde dat in de permanent beschaduwdde kraters van Mercurius op de polen, dat daar waterijs in zit en dat is best, ja, dat was een behoorlijk grote verrassing. Hoe krijg je op zo’n hete planeet met dagtemperaturen van 430 graden Celsius, hoe krijg je daar in vredesnaam op de polen van deze planeet waterijs? En het korte antwoord was, ja, het zal wel daar gebracht zijn door asteroiden of krometen met water. En die dat water is dan ingevangen in die kraters waar dan een soort koude val is. Maar het probleem daarbij is dat als zo’n asteroïde inslaat of zo’n komeet en er wordt water, zeg maar komt water vrij in een soort tijdelijke atmosfeer, dan wordt het echt heel snel afgebroken door de zon. Tenminste, dat was wat we dachten.

Maar er is nu een nieuw onderzoek en die heeft een simulatie gedraaid van een inslag van een object dat de Hockeshai krater heeft veroorzaakt. Dat is een krater van zesennegentig kilometer doorsnede. En even vanuit gaande dat daar een soort gemiddelde hoeveelheid water in dat object zit, wat blijkt uit de simulatie is dat ja, er wordt een soort tijdelijk atmosfeer gevormd rond Mercurius en dat water zou afgebroken worden, ware het niet dat het water die atmosfeer zichzelf een soort van beschermt. dus waar oorspronkelijk werd gedacht dat dat water snel afgebroken zou worden, blijkt dat dat water in plaats van dat het in een korte tijd zesennegentig procent afgebroken zou zijn, zou het nu iets van rond de veertig, vijftig procent zijn. En dat zou net genoeg tijd geven om dat water bij die polen te laten belanden en daar ingevangen worden en daar dus als waterijs achtergelaten te worden. Bij Venus hebben we ook een mysterie.

De mysterie van de atmosferische muur die een paar jaar geleden werd ontdekt door de Akatsuki missie die inmiddels ter ziele is. Er is een 6.000 kilometer brede muur in atmosfeer die in hoog tempo rondgaat. misschien weet je wel dat de planeet Venus zelf heel langzaam roteert, maar de atmosfeer die gaat veel sneller rond in vier à vijf dagen. Die atmosferische muur die dan in de beelden van Akatsuki te zien is, die gaat ook zo snel rond. Dus, ja, het is natuurlijk een hele dikke atmosfeer, dus het is heel erg apart wat daar gebeurt en we weten niet helemaal hoe dat nou zou kunnen zijn, maar een nieuwe theorie zegt dat dit zou kunnen ontstaan door een hydraulische sprong. en nou ja, goed, uiteraard moet ik even kijken wat is een hydraulische sprong, maar als je een voorbeeld wil zien van een hydraulische sprong, moet je eigenlijk gewoon even naar de wastafel lopen en de kraan openzetten, want als de bodem van je wasbak plat is en je ziet waar de punt waar de straal van de kraan de bodem raakt, dan zie je daar omheen een vlak gebied en daarachter een soort drempel en dat is een hydraulische sprong.

Dat is waar het water en aanvankelijk direct rond waar het water de bak raakt, is nog vrij snel, maar op een gegeven moment remt het af en dan begint het water tegen zichzelf een soort op te lopen. Iets dergelijks gebeurt dus in de atmosfeer van Venus. Er is een bepaalde, het kan een bepaalde oneffenheid zijn in die atmosfeer. Er is een bepaald gebied waar het wat strager is. Een ander deel van de atmosfeer botst het tegenop, wordt eigenlijk omhoog geblazen. Daarmee wordt zwavelzuur meegenomen.

Dat condenseert in druppeltjes en dat daalt dan weer neer. En dat, dat, dat zwavelzuur, dat is dus te zien op de beelden van Akatsuki. Dan gaan we door naar de maan. We kijken nog even terug naar Artemis 2. Artemis 2 is natuurlijk, we hebben daar prachtige beelden van gezien, maar Artemis 2 is ook gevolgd door een radiotelescoop, een hele grote radiotelescoop, de Green Bank Telescope in Virginia. En de Green Bank Telescope in Virginia is 100 meter in doorsnede.

Het is echt een enorm ding en hij is bestuurbaar. En ze hebben dus geprobeerd het Orion ruimteschip op een afstand van 343.000 kilometer in beeld te brengen. En dat is gelukt, al ziet het resultaat er niet zo heel erg indrukwekkend uit. Je ziet een aantal, ja, fuzzy pixels. maar zoals één van de wetenschappers die eraan gewerkt heeft zei, het zijn wel pixels waar vier mensen in zitten op dat moment. Dus dit is niet alleen maar voor de lol, ze hebben het ook gedaan om te kijken of ze dit soort missies vaker kunnen volgen met deze radiotelescoop.

En dan een dingetje bij de maan, is nog altijd een raketrap van een Falcon 9 raket die rond draait rond cis-lunar space zoals het heet, het gebied rond de aarde en de maan. En deze rakettrap die gaat op 5 augustus inslaan op de maan. Deze raketrap is een is ter grootte van een vrachtwagen. Het is een behoorlijk groot ding. Het heeft de twee maanlanders naar de maan gebracht vorig jaar in op 15 januari. De Blue Ghost van Firefly die succesvol op de maan landde en de Hakuto-R2 missie van SpaceX die insloeg op de maan, die niet succesvol was dus.

En deze rakettrap die vliegt daar nog ergens rond en volgens de berekeningen komt hij terecht in de Einstein krater op de rand van de maan. Hij zit net aan de zichtbare kant van ons vanuit onze planeet gezien. Het is wel het gebied waar het waar de maan verlicht is. en waarschijnlijk heb je niet een hele goede kans om het ook echt te zien, misschien met een hele sterke telescoop, maar ik las dat de ervaring leert dat het meestal niet heel erg goed lukt. er was ook wel een hoop hoopla over deze rakettrap, van ja, die die billionaires die laten maar rakettrappen rond de maan slingeren. en en wie weet slaat hij in op het erfgoed van Apollo van de Apollo vluchten.

Ja, ik had hier wel zoiets van, de kans dat dat gebeurt is wel erg klein. En en normaal gesproken ben ik echt niet zo’n fan van de van de tech billionaires, maar hier heb ik ook zoiets van, ja, het moet ook niet… op dit moment is het risico dat er iets mee misgaat wel heel erg klein en hooguit levert het een nieuwe kleine krater op. maar straks als er echt mensen leven op de maan, op maanbasis, dan moeten ze wel wat beter uit gaan kijken waar ze hun ruimteschroot laten slingeren. Hoe dan ook, 5 augustus kunnen we naar uitkijken. Over die tech billionaires, laten we eerst kijken naar de vlucht van Starship.

Er is weer een testvlucht gedaan met Starship van SpaceX. Een heel nieuwe versie van Starship met een hoop wijzigingen die hopelijk zorgen dat deze het systeem iets betrouwbaarder wordt. Het ging niet helemaal 100% goed, kwam aardig in de buurt. Bij de eerste trap ging één van de 33 motoren niet aan en dat hebben ze met software kunnen corrigeren. De vlucht kon verder gewoon doorgaan zoals gepland. Maar toen moest de tweede trap, of eigenlijk Starship dus zich losmaken van de eerste trap en dat doen ze met hot staging, oftewel de motoren van Starship worden onmiddellijk ontbrand op het moment dat hij los moet gaan.

En de eerste trap moet er tegen kunnen, maar de eerste trap bleek een heel, ja, helemaal de verkeerde kant uit te bewegen ten opzichte van eerdere vluchten. En dat is duidelijk niet goed gegaan. ze hebben de controle niet goed gekregen over de eerste trap, dus ze konden hem niet opvangen zoals dat eerder is gebeurd. Starship vervolgde zijn weg verder, kwam terecht in de Indische Oceaan. volgens plan heeft de oh en van tevoren hebben ze nog een aantal testsatellieten uitge- uitgezet om te testen of het uitzetten van Starlink satellieten lukt. Dat was die waren niet bedoeld om echt in een baan te komen.

Het was waren zelfs twee speciale Starlink versies die ook nog het hele dit hele proces in beeld brachten met camera’s. Dat was redelijk interessant, heel indrukwekkend om dat te zien. Starship kwam op de juiste plek terecht. Daar was weer een zo’n Boeing die er beeld- mooie beelden van maakte. En Starship keep it on, maar die was ook niet bedoeld om te te te redden en exploderen ter plekke. het lijkt allemaal redelijk goed geslaagd, maar de Federal Aviation Administration, FAA heeft toch wel wat wat wat vragen over een aantal dingen die niet goed gingen en die moeten opgelost worden voordat ze de dertiende vlucht kunnen gaan doen.

Maar dit was nog peanuts met wat er de vorige week vrijdag misging bij Blue Origin. Die waren bezig om een test ontbranding te doen van de New Glenn raket, die zou later een aantal satellieten van Amazon lanceren. maar zo ver is het nooit gekomen, want er is iets misgegaan bij die bij die pre-launch test. en de hele raket is met een enorme vuurbal geëxplodeerd. Ja, en inmiddels weten we wat de wat de resultaten daarvan zijn. We weten nog niet precies precies wat er misgegaan is.

Waarschijnlijk is één van de raketmotoren gefaald en de explosie was enorm. Waarschijnlijk één van de grootste explosies uit de geschiedenis. En de verwoesting was er dan ook, mocht het dan ook naar zijn, want bijvoorbeeld één van de torens naast de raket die bijvoorbeeld bliksem afleiding verzorgt, die is omgevallen. Nee, dat gebeurt ook niet zomaar. Het lanceerplatform was natuurlijk behoorlijk beschadigd. er was een transporten die de raket naar het lanceerplatform brengt, die is beschadigd, ja, die is onherstelbaar beschadigd.

ze waren maakt zich ernstig zorgen over allerlei andere artefacten rond het lanceerterrein, zoals brandstoftanks, maar inmiddels blijkt dat die het goed hebben doorstaan. er was ook nog een hangar waar de volgende rakettrap van de volgende New Glenn lag. Er waren mensen die wel even verontrust waren dat die misschien ook beschadigd is, want dan ben je nog verder van huis. Die heeft het, die is ook niet beschadigd. Dus een hoop werk te doen. Deze, dit is het enige New Glenn ruimte lanceerplatform dat Blue Origin op dit moment heeft.

En dat moet dus helemaal hersteld worden en dat is echt geen sinecure. ja, en dit komt allemaal heel erg ongemakkelijk uit, want Blue Origin gebruikt New Glenn onder andere om de Blue Moon landers te lanceren. Dat is hier als één van de bedoeling, dat zou dit jaar moeten plaatsvinden. de Blue Moon Mark 1, die moet dan dat is een robotische lander. En de Blue Moon Mark 2, die is dus bedoeld voor het Artemis project waar astronauten op de maan mee moeten gaan landen. Maar ja, dat is nu, lijkt nu wel een stuk verder weg.

En dat is nou net in dezelfde week dat NASA contract heeft uitgedeeld aan onder andere Blue Origin. om die Blue Moon Mark 1 op de maan te zetten voor diverse zaken. Ze hebben contract gekregen om bijvoorbeeld de maan rover voor Artemis op de maan te zetten. Dat is de lunar terrain vehicle. Daarvan worden er twee gebouwd door twee verschillende bedrijven. Je ziet maar weer, het is best handig om meerdere commerciële partijen zo’n contracten uit te loven en om meerdere maanrovers op te leveren, want voor je het weet valt er eentje om of explodeert er eentje, ik weet het niet.

Maar ja, dus zowel Astrolab als Lunar Outpost, twee bedrijven kregen 220 miljoen dollar om zo’n maan, zo’n lunar terrain vehicle te bouwen. aardig detail daarover is dat die Lunar Terrain Vehicle, die kan dus op afstand bestuurd worden, dus vanaf de aarde. Dus als de zeg maar een landing van een Artemis missie plaatsvindt, dan kun je die Lunar Terrain Vehicle even een flink stukje verderop zetten, zodat dat hij niet beschadigd kan worden tijdens de landing. En als dan de astronauten een een een Lunar Rover nodig hebben, dan kunnen we even terugrijden naar de inmiddels gelande Lunar Lander. Maar ja, zover is het dus nog lang niet, dat blijkt nu wel. want, ja, er zou dus er zou dus een Blue Moon Mark 1 gelanceerd gaan worden eind dit jaar, met een wat, dat is een eerste test, de Endurance lander.

Zou die gaan heten. De tweede zou een NASA’s VIPER rover neerzetten. En dat was het begin van een hoog tempo waarin Jared Isaacman, directeur van NASA, heel veel meer robots landen op de maan wil zien. Dat lijkt verder weg dan ooit. Blue Origin zegt zelf dat ze toch wel denken dat de eerste New Glenn lancering weer eind dit jaar kan plaatsvinden. Dat, ja, dat is nog wel even de vraag hoor of dat echt zo is, maar zij zeggen, ja, die transporten die nu onherstelbaar beschadigd is, die willen we eigenlijk toch wel niet meer gebruiken, dus we gaan gewoon even hoog tempo op nieuwe plannen over.

Ja, nou, we zullen zien. Ik denk dat onder andere de FAA heel veel vragen heeft over wat hier gebeurd is en hoe ze dit kunnen voorkomen. dat zal een hoop moeten gedaan worden ook om dit risico, om herhaling te voorkomen. Ja, verder kwam inmiddels kwam ook een artikel van NASA uit waarin ze beschrijven hoe Artemis 3, de Artemis 3 missie eruit moet gaan zien. Binnenkort schijnen we te horen wie de astronauten zijn die aan boord mee zullen gaan op Artemis 3. Dat is nog niet bekend.

Deze Artemis 3 missie zou dus gaan koppelen aan één of twee maanlanders, zowel die van SpaceX dus en die van Blue Origin. wat naast zijn verschreven hoe die missie eruit moet gaan zien zijn ze nog erg vaag. En ze zeggen: ja, we gaan dus rendezvous uit gaan voeren, dus we gaan dus in de buurt van deze landers komen en dan gaan we koppelen. Maar in het hele papier staat niet of ze ook gaan aan boord gaan. En als je het verhaal moet geloven, dan zou dat misschien niet eens gaan gebeuren, wat natuurlijk wel een hele slechte test is. Dan heb je bij de echte maanlanding nog een heleboel te testen.

nog een ander contract, een wat kleiner contract, wat naast ook nog uitdeelde, het Small Business Innovation Research plan. Er is een bedrijf dat heet Interlun en die wil een plan gaan uitwerken om helium drie van de maan te extraheren. helium drie is op aarde heel zeldzaam, op de maan, ja, een stuk minder. Dat heeft te maken met onder andere hoe zonnewind inslaat op het oppervlak van de maan. Dat zou je kunnen extraheren en dat zegt Interlun dus daar allerlei onderzoek voor te doen. En ja, en en dan kun je natuurlijk afvragen, oké, waar gaan we helium drie dan voor gebruiken?

Nou, ik zal het vertellen. belangrijkste doel voor waar je helium drie voor kunt gebruiken is kernfusie. En laten we even tot je doordringen, want hoe ver zijn we nog met kernfusie? Het is nou niet zo dat we de hele wereld allerlei kernfusie reactoren hebben die helium drie nodig hebben, maar dat is iets zeg maar, ja, laten we zeggen dat het een lange termijn fusie is. Maar helium Interlun gaat in toekomstige missie op een maanlander hun instrument meenemen. dat zou in eind 2027 of 2028 moeten gaan plaatsvinden en dan zouden ze wat ma- ma- materiaal van de oppervlak pakken en dat zouden ze dan gaan verwerken in een instrument en kijken of de helium 3 eruit komt.

Een nog verder toekomstplan op de maan is de de Mars Driver die Elon Musk een tijdje geleden heeft geopperd. zijn idee is van als wij ja, de de Mars is toch wel erg ver weg, laten we eerst een maanbasis maken, maar het moet wel geld opleveren. Dus wat gaan we doen? We gaan op de maan gaan we een satellietfabriek bouwen die op basis van gebruik van materiaal op de maan om die satelliet te bouwen. En ja, hoe krijgen ze die satelliet dan in een baan rond de aarde? Wel, dan maken we een mastdriver.

Een mastdriver, ook wel een elektromagnetisch katapult, is een ja, een soort rails met elektrische magnetische spoelen die een projectiel enorm kan versnellen en waar dat op aarde wel eens is voorgesteld, maar waar dat dus echt met de aardse zwaartekracht heel lastig is, is het op de maan waarschijnlijk een stuk eenvoudiger. Ik zeg stuk eenvoudiger, maar we hebben nog heel veel onderzoek daarvoor te doen voordat dat realiteit is. maar de Amerikaanse defensie is ook al geïnteresseerd. Er is een artikel uitgekomen van de American Foreign Policy Council die zei, ja, misschien zouden we projectielen van militair aard kunnen lanceren vanaf de maan en die op bepaalde doelen afvuren. Ja, de diverse policies over gebruik van de maan zijn vaag, maar tot nu toe was het altijd van, hey, we gaan het niet militair gebruiken. Maar ja, met deze Amerikaanse regering weet je het nooit wat er gaat gebeuren.

Nog een nieuwtje over Artemis, maar gelukkig meer van wetenschappelijke aard. Artemis, de eerste Artemis landers moeten op zijn minst ook in de buurt van de zuidpool van de maan gaan landen, dus in de buurt van de permanent beschadigde kraters. Behalve waterijs in die permanente schaduwde kraters, hoeveel daar dan van is of niet, dat zullen we nog zien, is er nog mogelijk een wetenschappelijk interessant materiaal te vinden. De ejecta van de die zijn vrijgekomen bij de inslag, de inslag die lang geleden is gebeurd, de inslag die het zuidpool Aitken Basin heeft veroorzaakt. Dat is een 2000 kilometer brede krater op de, ja, dichtbij de zuidpool van de maan, die lang lang lang geleden is ontstaan door een enorme inslag. En waar de wetenschappers nog niet helemaal op uit over uit waren is…

is die dat project 4 vanuit het noorden gekomen en is dat is de ejecta daarvan dan op de zuidpool terechtgekomen of is het van het zuiden terechtgekomen en is de ejecta richting het noorden geschoten. Dat nieuwe onderzoek laat zien dat het toch waarschijnlijk van de noordkant is gebeurd en dat zou betekenen dat er rond de plek waar Artemis gaat landen misschien gesteente van de mantel van de maan is. de mantel van de maan zit een laag, zit behoorlijk diep, een laag dieper waaruit, van het materiaal waaruit de maan bestaat. Daar kun je niet zomaar bij, daar moet je diep graven, maar dit zou een manier zijn om dat materiaal verder te kunnen onderzoeken. En dan was er nog een resultaat van onderzoek aan monsters van Chang’e 5 missie. Dat is een Chinese missie die in 2020, meen ik, materiaal van de maan naar aarde heeft gebracht.

En ding wat ze graag willen weten over over de maan is, in ieder geval in dit onderzoek is van hoe verouderd materiaal op de maan over miljoenen, honderden miljoenen jaren. En daarvoor hebben ze een hebben ze dus heel veel onderzoek gedaan aan glasbolletjes in dat materiaal. Ik heb al bij eerdere papers over Chongqing vijf monsters gezien dat glasbolletjes iets waar is iets waar de wetenschappers heel erg geïnteresseerd in zijn. En in dit geval hebben ze dus speciaal gekeken naar inslagen van micrometeorieten. want als dat die micrometeorieten inslaan, dat zijn dus minuscule deeltjes die net genoeg energie hebben om heel kort het oppervlak heel plaatselijk te doen smelten. maar niet genoeg zoals grote inslagkraters gevormd worden.

Het blijkt nu uit onderzoek dat als je zo’n micrometeoriet hebt en daar slaan er heel veel veel van in op de maan, dan is krijg je een soort gedeeltelijke smelting heel lokaal van het maan gesteente. dat dat verdeelt zich eigenlijk door in twee fasen, twee vloeibare materialen, namelijk ijzerrijk materiaal en siliconerijk materiaal. En dat omdat er zo weinig energie bij die inslag plaatsvindt, stort dat onmiddellijk en dan krijg je druppeltjes, bevroren druppeltjes ijzerrijk materiaal en siliconerijk materiaal. dat ijzerrijke deel, daar zijn de wetenschappers kennelijk geïnteresseerd in, want daar zijn ze verder naar onderzoek naar gaan doen. En ze hebben het allemaal gedaan met een elektronenmicroscoop, een een waarbij ze laagje voor eigenlijk atoomlaagje voor atoomlaagje, dat dat deeltje hebben gestript en gekeken waar bestaat het uit. En het blijkt dus dat dat bestaat uit ijzer, want dat dat dat ijzerrijke deel, dat dat ijzer wordt steeds meer vrijgemaakt, maar heel lokaal leeft dat bepaalde pockets op van dat ijzer.

En waar hebben ze dat allemaal uitgezocht? Ze vinden het interessant omdat je hiermee kunt zien hoe verwering van de maan plaatsvindt. Je kunt eigenlijk een soort van leeftijd van oppervlak mee meten. En niet alleen vanaf lokaal met een lander, maar je zou dit ook vanuit satellieten kunnen doen. En er zijn wel andere manieren om de leeftijd van de maan te bekijken of van andere hemelwegen gaan we zonder atmosfeer. Bijvoorbeeld de kraters te tellen.

Als je een kraan ziet en er zit een andere kraan op de rand van die kraan, dan weet je, oh, die tweede kraan is later ontstaan dan de eerste kraan. en als je al die kraters een beetje bekijkt en bekijkt hoe die verweerd zijn, want je ziet op de lange termijn dat ze echt steeds meer vager worden, die kraterranden. Dan heb je ook een aardig idee hoe oud een een een gebied is. Maar met deze manier heb je een tweede manier om de leeftijd te meten. het is wel grappig, ik ik las het artikel en het ging eigenlijk een beetje boven mijn hoofd, boven mijn pet, maar ik heb hier dan toch even aan een lokaal AI model gevraagd, help mij eens even mee om dit verder uit te leggen. dat is toch wel wel handig met die AI modellen.

Zolang je maar checkt dat het resultaat wat hij zegt ook echt klopt en dat kon ik wel verifiëren met het wetenschappelijke artikel zelf. Nog een wetenschappelijk nieuwtje over de maan wat ik las. NASA is van plan om meerdere seismometers op de maan te zetten, met robotische landers en met Artemis. Daarmee kun je maanbevingen meten of inslagen van meteorieten, maar een nieuw papier zegt dat er misschien nog iets meer mee gedaan kan worden. Je zou er ook zwaartekrachtgolven mee kunnen detecteren. ze zeggen dat het zelfs met normale seismometers zou kunnen.

je hebt er dus niet speciaal nieuw materiaal voor nodig om dat te ontwikkelen. ze hebben een aantal standaard seismometers die beoogd worden om op de maan te zetten onderzocht. En ze denken dat je hiermee een speciaal soort zwaartekrachtgolven kunt meten. De zogenaamde D-C-Hertz zwaartekrachtgolven. En dat is iets wat wetenschappers al heel lang willen. we kunnen nu al zwaartekrachtgolven meten met met LIGO en Virgo en ook met toekomstige missies zoals ESA’s LISA.

dat zijn ruimte gebaseerde zwaartekrachtgolfmeting en er is ook een Chinese versie die daarop lijkt, die ook de komende jaren gelanceerd moet gaan worden. maar met maar die kunnen alleen maar bepaalde frequenties van zwaartekrachtgolven meten. En zijn wens om deze zogenaamde D-C-Hertz gravitatiegolven te meten, omdat je dan weer andere objecten kunt meten die met elkaar botsen. Dan kijken we ook nog naar de aarde onder je voeten, tenminste als je op het oppervlak van de aarde staat. Sta je op vast materiaal of zit je op vast materiaal. maar 2000 kilometer dieper, daar vinden we de kern van de aarde en die is gesmolten.

En die zorgt ook voor het magnetisch veld. En dit geeft richting aan je kompas. die zorgt dat hij naar het noorden wijst. Maar als je het magneetveld met gevoelige apparatuur gaat meten, dan kom je erachter dat het overal niet overal op aarde dezelfde kracht heeft. Er zijn wat, je ziet het magneetveld dat dat gesmolten gesteente dat draait rond en soms bijvoorbeeld diep onder de Pacific blijkt dat dat magneetveld soms in een andere richting beweegt. Het magneetveld beweegt dus in het westelijke richting, maar ze zien dus dat er onder het magneetveld onder de Pacific een beweging is in oostelijke richting.

En we weten niet hoe dat is, hoe dat gebeurt. maar ESA heeft nu met meerdere satellieten, waaronder de Swarm en de Cryosat, maar ook met een Duitse satelliet en met een Deense satelliet, de Eurostat, heb ik volgens mij nog niet eerder van gehoord, maar die is bestaat dus ook, hebben ze het magneetveld met meer detail kunnen bekijken en er blijkt dus iets gaande te zijn. Het is niet één grote vloeibare stroom in één richting uit. En nu we die nauwkeurigere detecties kunnen doen, kunnen we dit langer in de gaten houden en het zal interessant zijn om te zien waar het heen gaat. er was nog een ander paper dat gaat over een over de geschiedenis van de aarde. We hebben een onderzoek gedaan in Zuid-Korea en de enige krater die in Zuid-Korea is gekend, de Hapgeo-krater.

Deze krater is 42.000 jaar oud en het verraste onderzoekers die boringen zijn gaan doen naar die krater, dat ze sporen vonden van stromatolieten. Stromatolieten zijn een soort van, ja, wat zal ik zeggen, een beetje paddestoelachtige gevormde gesteenten die zijn gemaakt door micro-organismen. type micro-organisme die die deze stroommeteolieten maken zijn cyanobacteriën. En die cyanobacteriën hebben veel langer in in de geschiedenis geleden gezorgd voor een verandering van onze atmosfeer. Die hebben gezorgd voor de Great Oxygenation Event. de wetenschappers die schrijven over deze bevindingen zeggen dat het misschien mogelijk zou kunnen zijn dat meteorietinslagen, asteroïdeinslagen op de aarde hebben gezorgd voor een lokale omgeving die goed is voor cyanobacteriën en misschien is dat wel een soort van de de kick in the pants geweest om deze Great Oxygenation te veroorzaken.

Door naar Mars. Door laten we kijken naar de Curiosity rover. Daar was iets raars aan de hand in april. zijn een boring gaan doen van een gesteente, dat wordt wel vaker gedaan met de Curiosity hierover. Curiosity heeft die robotarm en daar zit een boor aan en dus dat hebben ze bovenop het gesteente gezet en zijn gaan boren. En tot hun verbazing toen ze de robotarm weer oplichten, blijft het steen, stuk steen eraan hangen.

En het was niet het minste stuk steen, het was een stuk steen met een gewicht van 13 kilo. Moet wel zeggen, de zwaartekracht op Mars is ongeveer een derde van die van Aarde, maar nog steeds een flink gewicht. En ze hebben echt even wat moeite moeten doen om het stuk steen weer los te laten gaan. Ze hebben de robotarm onder verschillende hoeken gehouden en uiteindelijk is het dan wel weer van de drill boor afgegleden. Met die boringen van Curiosity zijn allerlei monsters onderzocht in het lab aan boord van Curiosity. Eén van de instrumenten in dat lab, daar hoor je niet zo heel vaak over, dat is het Chemistry and Mineralogy of het Chemin instrument.

En dit instrument, je hoort meer over het lab wat daarna onderzoek doet, namelijk die verhitte dat gesteente, dat monster en wordt gekeken naar allerlei organische stoffen, maar het Chemin, Chemin instrument, dat doet onderzoek naar kristallografie. dus kristallen in het gesteente. En dat doen ze met röntgen die fractie. En ze hebben dus twintig monsters die Curiosity zijn aangeboord onderzocht en ze hebben gezien dat als dat gesteente die lager zijn gelegen, dat is een beetje het gebied waar Curiosity is geland, daar zijn grotere kristallen van hematiet dan hoger in hogere gebieden. En wat zou de reden daarvan kunnen zijn? Wel, het lijkt erop dat het water in lagere gebieden langer heeft gestaan, ook warmer is geweest en daardoor hebben die kristallen groter kunnen groeien.

Wat ze ook zagen in de monsters die op hogere gebieden lagen, daar zat een ander mineraal in, goethide, genoemd naar de Duitse schrijver Goethe. En als je dat goethide in lang en in water bewaart, dan lost het op en dan voegt het zich dat bij de hematiet kristallen. maar dan heb je ook wel hoog genoeg een temperatuur voor nodig en dat blijkt dus dat inderdaad dat gebeurt te zijn. Ze denken dat bijvoorbeeld warm grondwater is geweest in die lagere gebieden die tenminste 4,7 miljoen jaar heeft bestaan. Dus dat is een dat geeft meer aanwijzingen dat Mars op bepaalde plekken echt warm genoeg water heeft gehad. Een andere missie die actief is geweest bij Mars is de Psyche missie.

De Psyche missie is op weg naar de asteroiden 16 Psyche. En dat wordt een heel interessante interessant onderzoek, een een asteroiden van metaal. Maar voor het zover is, vloog Psyche op 15 mei langs Mars en ja, het is een mooie gelegenheid om ook diverse instrumenten en camera’s uit te testen. En dat lijkt allemaal goed gelopen te zijn. Ik heb diverse foto’s gezien van het oppervlak van Mars en dat ziet zien er aarscherp uit Een andere missie rond Mars, die al een tijdje in een baan draait rond Mars, de Maven missie van NASA, die is nu officieel opgegeven. De missie, de na de Maven satelliet had al sinds december vorig jaar geen niet meer van zich laten horen.

er was een timing, ze hadden al wat wat signalen ontvangen. Hij was in safe mode, maar die kreeg niet meer onder controle en terug aan het werk, zo maar zeggen. Ze weten ook niet precies, blijkt uit het laatste onderzoek van NASA, hoe dat is ontstaan. Maar ja, de de missie is na elf jaar ten einde. En dan was er nog het opmerkelijke nieuws van een crypto-investeerder, Cheng Wang, die heeft aangekondigd dat hij met SpaceX Starship een vlucht rond Mars wil maken. Eerst zou hij ook nog even een vluchtje rond de maan gaan doen en dan zou hij later zodra SpaceX daar klaar voor is hem op een vlucht langs Mars sturen.

Maar houd even rekening mee, zo’n vlucht langs Mars, dat is een vlucht van twee jaar. ze hebben ook gevraagd, wat ga je in die tijd doen en hij zei, ik maak me geen zorgen, ik vermaken me altijd prima. dit is mijn dit is mijn style of fireworks, zegt hij. Ja, dat dat dat mag zo zijn. Het is ja, nog maar heel de vraag of dat allemaal gaat lukken. Door naar de asteroiden.

Het is leuk nieuws van Nederlands Bodem. Er is weer een asteroide vernoemd naar een Nederlandse onderzoeker, de Nijmeegse amateuronderzoeker Astrid Evers. En wij van de Werkgroep Manaplaneten kennen Astrid Evers goed, want zij heeft een keer een lezing bij ons gegeven bij een van onze bijeenkomsten. Wat Astrid Evers doet is zij doet onderzoek naar micrometeorieten. En hoe doe je dat dan? Nou, die micrometeorieten kunnen gewoon op je dak landen en daarna in je dakgoot terechtkomen.

Dus wat Asit Evers doet is zij doet onderzoek naar materiaal wat in de dakgoot ligt en gaat dat dus zeven en volgens mij ook met een magneet hopelijk micro meteorieten uithalen. En die zien er best wel heel mooi uit onder een microscoop. dus daar hebben we mooie voorbeelden van gezien in haar presentatie een paar jaar geleden. de asteroiden waar Asit Evers naar vernoemd is, is die was voorheen genoemd 2018 BS7 en deze was ontdekt door een andere bekende, Marco Langbroek. Die was trouwens ook bij de Space Cowboys als één van de podcasters aanwezig vorige week. Ja, soms komen dus die asteroiden naar je toe, hopelijk niet te groot, en soms wil je zelf naar die asteroiden toe gaan en je wil misschien ook wel satellieten sturen langs meerdere asteroiden, maar dat hoe meer asteroiden je wil bezoeken, hoe lastiger eigenlijk het traject wordt.

dat is echt wel een wetenschappelijk ja, puzzel. En ESA heeft daar maar gewoon eens een keer een prijsvraag voor uitgelokt. Ze hebben eigenlijk een challenge gemaakt waar diverse mensen zich op konden inschrijven. En er zijn een paar wiskundigen die zijn met het idee aan de gang gegaan en die hebben een methode bedacht met zogenaamde decision diagrams waarbij je efficiënter kunt berekenen hoe je die trajecten het meest efficiënt kan doen. Want met brute kracht, met heel veel computerkracht kun je het ook wel berekenen, maar zij hebben een manier gevonden waarop dat wat heel stuk realistischer is te doen en met minder computerkracht, veel minder computerkracht. En dat nou, zou je zeggen, dat is leuk, maar deze methode is niet alleen interessant voor ruimtevaart, maar ook voor toepassing op aarde.

Lees ik in het artikel. bijvoorbeeld je zou busroutes beter kunnen afstemmen, zogenaamde supply chains, scheepsroutes. Dus er zijn allerlei manieren waarop je deze toepassingen op allerlei andere vlakken kunt toepassen. Heel binnenkort komt er nog een ruimtemissie bij een asteroïde. De Tianwen-2 missie van China, die moet bij Camino O’Leva komen en daar een monster van gaan ophalen en dat naar aarde gaan brengen. Dat moet wel ergens in juli gaan plaatsvinden, die die rendezvous.

en één van de dingen, één van de redenen waarom Kama O’Leva waarschijnlijk ook interessant is. Het is zo’n zo’n asteroïde die heel regelmatig in de buurt van de aarde komt. maar er was een idee dat deze misschien wel een stuk van de maan is dat ooit is vrijgekomen door een inslag. nieuwe onderzoek zegt, nou, misschien is dat toch niet het geval. Dit als je meteorietmateriaal gebruikt van zogenaamde LL-gondieten en je gaat dat in het lab laten verweren alsof het miljoenen jaren langer blootgesteld is aan de omgeving van de ruimte, dan krijg je hetzelfde spectrum ongeveer als Cammo O’Leva. En LL-gondiet is natuurlijk niet hetzelfde als maanstof.

dus wat is hier aan de hand? Ze denken dat Cammo O’Leva misschien toch van dezelfde familie asteroid is als Itokawa. En de asteroid Itokawa is eerder bezocht door een Japanse missie, de Hayabusa, Hayabusa 1 zou je kunnen zeggen, missie van jaren geleden. die overigens niet helemaal succesvol was om daar monsters van te nemen, maar ze hebben toch 1500 minuscule deeltjes weten te te te mee te nemen naar Aarde. Door naar Jupiter en de bewijzen stapelen zich op dat Jupiter een belangrijke invloed is geweest op de vorming van de rest van het zonnestelsel. Door onderzoek te doen naar hele specifieke meteorieten hebben ze hebben een aantal wetenschappers achterhaald dat binnen de baan van Jupiter waarschijnlijk materiaal heel fijn, zeg maar stof, fijn stof is geweest en buiten de baan van Jupiter is een soort planetaire decimale fabriek geweest, dat zegt het artikel.

Planetaire decimale zijn zeg maar de de de de voorlopers van de planeten zelf. Dus, ze zeggen dat buiten de baan van Jupiter, net buiten de baan van Jupiter, zijn waarschijnlijk planetesimale van uiteenlopende groottes geweest en die zouden later dus andere planeten hebben kunnen vormen. Ik heb niet helemaal kunnen achterhalen hoe dat dan verder naar de binnenkant van het zonnestelsel geweest gegaan zou kunnen zijn. Gaan we door naar Saturnus, naar de ringen van Saturnus. Ja, dit vind ik toch wel interessant. In 1997 werd de Cassini missie naar Saturnus gestuurd, de Cassini-Huygens missie, correctie, om onderzoek te doen naar onder andere hoe de ringen van Saturnus zijn ontstaan.

En er zijn allerlei dingen gevonden die anders waren dan iedereen dacht. En nog steeds blijft die vraag een beetje open, waar komen de ringen van Saturnus vandaan? Een nieuwe paper gaat door op een eerder gevormde theorie dat er een maan is geweest rond Saturnus die opgebroken is. Deze maan heeft de naam Chrysolis gekregen en ze hebben verder verder simulaties gedaan en ze denken nu dat deze maan ongeveer zo groot is geweest als Jupiter. Jupiter heeft een diameter van 1469 kilometer, dus dat is een flinke. En die zouden deze maan, deze Chrysolis zou in een lang gewerpte baan geweest kunnen zijn van honderd keer de diameter van Saturnus tot op zijn dichtste punt een half tot driekwart de diameter van Saturnus.

En dat is binnen de zogenaamde Roche limiet. En deze Roche limiet is de het limiet waarbinnen de getijdenwerking door een grotere planeet op een maan of een ander object zo groot is dat deze groter is dan de krachten die een object zelf bijeen houden. Dus hij breekt in stukken. En de schattingen zijn dat dit zo’n honderd miljoen jaar geleden is gebeurd. Een andere planeet waar mogelijk in het verleden de nodige chaos is geweest is de planeet Neptunus. De planeet Neptunus heeft een grote maan, Triton.

En de bewijzen zijn redelijk sterk dat deze maan, en niet altijd was, maar dat hij ooit ingevangen is in een baan rond Neptunus. dat heeft waarschijnlijk ook wel de nodige chaos teweeggebracht. Maar er is één maan, de maan Nereida, en daarvan denk ik dat die toch origineel van Neptunus zelf is. en de dat komt onder andere door de compositie van deze maan. Die is heel anders dan de andere maan die dichter rond Neptunus draaien. Ze hebben dit onder andere onderzocht met de James Webb Space Telescope en toen hebben ze een aantal scenario’s doorlopen hoe je een maan kunt houden rond Neptunus, a la Nereida, terwijl zo’n groot object wordt ingevangen a la Triton.

En dat was nog best lastig. In 40% van de gevallen krijg je wel Triton ingevangen, dat was al best een plus kennelijk in die simulaties, maar slechts in 20% van de gevallen hou je dan ook nog een maan à la Nereida. En toen hebben ze bedacht, wat zou andere manieren kunnen zijn waarop je deze maan waarschijnlijker kunt houden. En de theorie is nu dat voordat Triton langskwam, dat er misschien een ander object is langsgekomen. een ander Kuiper-bodem object die alvast even de maan rond Neptunus flink heeft opgeschud, waardoor Nereida op een grotere afstand van Neptunus komt draaien en waardoor die minder onder invloed van de ingevangene Triton werd beïnvloed en waardoor die dus nog steeds in de baan rond Neptunus kon draaien. Ingevangen maanen, je wint weer wat en je verliest wat.

En dan gaan we nog meer naar Kuiper gordel objecten kijken, want er is een interessante ontdekking gedaan aan een Kuiper gordel object dat heet 2002 XV39. Het is een object van ongeveer 500 kilometer doorsnede en deze op 10 januari 2024 bedekte die een ster. Voor zo’n sterbedekking moet je altijd wel op een specifieke plek op aarde staan om het te kunnen waarnemen. En dat hebben ze dus gedaan, zowel professionele astronomen, maar ook amateurastronomen. En bij die bedekking hebben ze iets bijzonders ontdekt. Die ster achter die dat object ging, doofde de ster heel even uit voordat hij helemaal achter het object door ging.

Wat er op lijkt te wijzen dat dit object een atmosfeer heeft. En dat is wel onverwacht, want zo’n object als 2002 XV39, hopelijk krijgt hij ooit nog een betere naam, die is extreem koud en best wel klein, veel te klein om een atmosfeer te kunnen hebben. Tenzij er één van de volgende dingen is gebeurd. Er zijn misschien gassen van diep van binnen naar boven gekomen, of er is onlangs, op astronomische schaal onlangs, een object op ingeslagen, waardoor het een tijdelijke atmosfeer heeft. De druk van deze atmosfeer is wel heel erg laag hoor, we hebben het over 100 tot 200 nanobar. Het is dus niet een atmosfeer waar je zeg maar je ruimtepak uit kunt doen, zo maar zeggen.

Maar dat was natuurlijk niet wat niemand verwacht. Door naar meteorieten en meteoren. En, ja, nou, bij in Amerika, in het noordoosten van Amerika hebben ze er eentje gehad hoor. Er is een een meteor terechtgekomen die zo zwaar was, die zelfs een boom heeft afgegeven, die heel erg heel veel mensen hebben gehoord in de staat Massachusetts en de omgeving. Weinig mensen hebben hem gezien, want het was kennelijk nogal bewolkt in het gebied, maar des te meer mensen hebben een luide boom gehoord van toen het object uit een stuk uit één brak. volgens NASA zou het een een zeer behaald van 300 ton TNT.

Het zou dan ook gaan op een stuk gesteente ter grootte van een olifant. Ja, zo wordt dat in de communicatie genoemd. er wordt nog gekeken waar deze stukken van deze meteoriet zouden neer zijn gekomen, maar dat lijkt toch wel te zijn boven de Atlantische Oceaan ter hoogte van Cape Cod. Kijk maar ook nog even naar de komeet van buiten ons zonnestelsel, 3I Atlas. Deze vloog vorig jaar, november, tussen Juice en Europa Clipper in. Juice en Europa Clipper zijn allebei onderweg naar Jupiter.

Ze zaten heel ver van elkaar en ook heel ver van de komeet, maar ze konden hem wel van twee kanten bekijken. Dus Juice zag als het ware de dagzijde van de komeet en Europa Clipper de nacht zijde. En daardoor kregen ze een unieke blik op deze komeet. En ze zagen dus dat aan de Europa Clipper kant de de nacht zijde dus was een hoop stof te zien, terwijl Juice juist gloeiend gas aan de dagzijde zag. Dus een komeet heeft kennelijk ook een dag en nacht zijde en hier hebben we dus weer wat van geleerd. Dus ook gekeken naar 3 Atlas met twee radio observatoria, de Allen Telescope Array en de Hat Creek Radio Observatory in North California.

En dit hebben ze gedaan om te kijken naar technosignalen. Dus mocht 3 Atlas toch een ruimteschip zijn, dan zouden misschien radiosignalen vanaf komen. En uiteraard was het resultaat niks gevonden. Ze hebben voor zeven uur lang gekeken in het radiogebeied tussen één en negen gigahertz. En ja, ik heb zelf ook zoiets van, wat voor ander resultaat had je verwacht dan dit? maar goed.

kleine nuance, hiermee hebben ze ook wel een soort van de readiness voor als een keer echt een ruimteschip langskomt, een Rama ruimteschip en dan staan ze in ieder geval klaar voor, laten we het zo zeggen. Dan was er nog een nieuwtje over een heel bijzonder stuk meteoriet. De Noordwest-Afrika 12704. 70. Dit is een zogenaamde Angriet-meteoriet en die zijn ontzettend zeldzaam. Er zijn kennelijk tot nu toe zo ongeveer 80.000 meteorieten ontdekt op aarde en daarvan zijn er maar slechts 68 Angrieten.

En deze specifieke meteoriet hebben ze eens beter onder bekeken, hebben ze onder de microscoop gelegd, allerlei andere onderzoeken aan verricht en het blijkt, dit lijkt wel een stuk te zijn van een planeet die er ooit is geweest in ons zonnestelsel, maar die er nu niet meer is. De reden waarom ze dat denken is omdat ze in deze meteoriet hebben aanwijzingen gevonden voor materiaal dat alleen maar gemaakt zou kunnen zijn onder extreem hoge druk. De extreem hoge druk die je kunt vinden in een planeet. Ze denken dat deze dit een stukje is van een wereld die zo mogelijk die misschien zo groot is geweest als de maan of misschien zelfs als Mars. Die planeet die we ooit hebben gehad, maar die het dus nu er nu niet meer is. Gaan we door naar exoplaneten.

Er is voor het eerst een samenstelling van het oppervlak van een exoplanet vastgesteld. De James Webb Space Telescope heeft gekeken naar een planeet bij het LHS 3044 systeem dat zo’n 48,5 lichtjaar hiervandaan ligt. En deze heeft deze ster heeft een planeet, LHS 3844 b dus. En daar is het, je raadt het al, extreem heet. We hebben het over 725 graden aan de dagzijde en die is altijd naar de ster toe gericht en omdat deze planeet vrij dicht op zijn ster draait, kun je je voorstellen dat dat de reden is dat het zo heet is. hij is 30% groter dan de aarde.

en met de James Webb Space Telescope hebben ze nu kunnen aantonen dat het oppervlak bestaat uit silicaten, rijke mineralen zoals graniet. En eigenlijk is het een beetje een soort van mega Mercurius of maan. Nog een andere hete planeet, WASP-49ab. Dit is een gasreus rond een ster 700 lichtjaar hiervandaan. Deze planeet is ook bekeken door de James Webb Space Telescope, maar dan om te kijken naar weerpatronen. En die waren er.

Ze hebben gezien dat er een soort van ochtendmist bestaat rond die planeet, die bestaat uit magnesiumsilicaten. eigenlijk een mineraal wat je vindt in rotsen, dat lost die die ochtendmist lost dan op. We hebben het over een dagzijde met temperatuur van duizend graden. om het dan vervolgens ja, in de nacht die mist weer op te laten komen. opmerkelijk voor het eerst dat we zulke ja, weerpatronen zien van die omvang. Hebben alleen maar hete planeten in aanbieding.

Nou, ik heb ook een exoplanet in de grootte van Saturnus, TOI 199b. En dit is een planeet die we vinden rond een ster 330 lichtjaar hier vandaan en daar is de dagtemperatuur 80 graden. Nog steeds niet fijn, maar het begint steeds meer in de buurt te komen van aardetemperaturen. Uiteraard is het geen aardachtige planeet, het is een Saturnusachtige planeet, maar de temperaturen komen in ieder geval een beetje in de buurt bij de hoogste aardetemperaturen zijn de 57 graden Celsius. En de samenstelling is ook vastgesteld, er zit dus methaan in de atmosfeer, wat redelijk normaal is voor dit soort planeten, en opmerkelijk weinig koolstofoxide of koolmonoxide. Nu we trouwens al langer onderzoek doen met de James Webb Space Telescope naar exoplaneten en hun weersystemen en dan voornamelijk de stormen daar, hebben we al behoorlijk wat extreme stormen gezien bij hete en ultra hete Jupiter’s.

We hebben het over snelheden van 7200 kilometer per uur of zelfs 25.000 kilometer per uur. Dat lijkt extreem snel voor stormen. Vergelijk dat met de hoogste gemeten snelheden voor stormen op aarde, dan kom je op 400, 500 kilometer per uur. En maar bij die exoplaneten, bij die hete Jupiters en die ultra hete Jupiters mag je nog veel hogere windsnelheden verwachten en het vermoeden begint te rijzen dat deze stormen toch nog afgeremd worden, hoe snel ze ook zijn, door een magnetisch veld. De bewijsstapel is erop dat die exoplaneten, die hete exoplaneten ook een magnetisch veld hebben. Maar het kan altijd nog slecht aflopen met exoplaneten, want sommige exoplaneten worden verorberd door hun ster.

en rode dwergen lijken daar een handje van te hebben, die verorberen nog wel eens een aardachtige planeet. Dit soort sterren maken zelf wel lithium aan, maar dat verbranden ze daarna vrij snel en daarna zou je eigenlijk geen lithium meer verwachten, tenzij er een planeet raakt in die ster. En dat lijkt nog wel eens te gebeuren. Het blijkt dat sommige rode dwergen tussen drie à tien aardmassa’s aan rotsachtige materiaal hebben opgenomen. Ze hebben dit onderzoek gedaan door gebruik te maken van de dataset van de Gaia telescoop en ze hebben die sterren geklust in soorten sterren. dus die rode dwergen werden bij elkaar gezet en twee à drie procent van die rode dwergen tonen dit gedrag.

En we hebben er dus een ruimte telescoop bij voor exoplaneten onderzoek, de Pandora telescoop liet zijn first light onlangs zien, zijn eerste beelden. Hoewel het niet echt om de plaatjes gaat, deze ruimte telescoop gaat heel specifiek twintig bekende exoplaneten onderzoeken. Het gaat de transits waarnemen over een ster en daarbij ook kijken of misschien die ster ander gedrag heeft zoals bijvoorbeeld sterrenvlekken en of die misschien de waarnemingen beïnvloeden. Dan nog een onderzoek naar sterrenstof dichter bij huis. Men heeft onderzoek gedaan naar ijskernen van Antarctica. Met die ijskernen kun je in feite terug in het, laten we zeggen, het klimaat ver in het verleden.

Bijvoorbeeld de ijskernen gaan terug tot 800.000 jaar, heb ik even opgezocht. Ze hebben nu specifiek gekeken naar ijskernen van 40.000 tot 80.000 jaar geleden. En men is op zoek gegaan naar naar het isotoop ijzer 60. Dit isotoop wordt geproduceerd door supernovas en dat raakt ook in interstellaire gas. en het idee is dat als bijvoorbeeld er een interstellaire wolken is geweest die het veld rond het zonnestelsel heeft beïnvloed, hè, die zeg maar, we hebben, ik heb al eerder verteld over interstellaire wolken die de invloed van de zon, de heliosfeer hebben beperkt tot binnen de baan van de aarde. Ja, dan zou je dus ook denken dat dat interstellaire stof op aarde is terechtgekomen en dat je dat in die ijskernen zou kunnen vinden.

Nou, bij dit specifieke onderzoek tussen 40.000 en 80.000 jaar geleden hebben ze eigenlijk vrij weinig gevonden, maar ze gaan ook zeker nog door om dit om oudere ijskernen nog te onderzoeken om daar te kijken wat daar gebeurd is. Naast interstellair wolken die ons bezoeken, bezoeken er soms ook sterren ons. De laatste ster die ons bezocht heeft waarschijnlijk, we weten het allemaal dankzij de zeer nauwkeurige metingen van de Gaia telescoop, is waarschijnlijk Scholz star, een een ster die maar liefst tot binnen 0,82 lichtjaar in de buurt van de zon is geweest en dat is zo’n 70.000 jaar geleden. En dat is dichtbij genoeg om bijvoorbeeld Oortwolk te beïnvloeden en misschien komeeten onze kant uit te sturen. Alleen het resultaat ervan, dat laten we altijd even op zich wachten. sommige kometen komen pas over twee miljoen jaar langs door die door die verstoring, zeg maar.

Maar men heeft ook gekeken op de gaia beelden welke sterren zouden eventueel nog naar ons toe kunnen komen en één opmerkelijke ster is Gliese 710. Deze gaat ons benaderen over zo ongeveer 1,3 miljoen jaar, dus je kunt nog even rustig ademhalen, maar als die komt, komt hij behoorlijk dichtbij. Op een afstand van slechts iets meer dan twee lichtmaanden van het zonnestelsel. En dat is echt heel dichtbij en dichtbij genoeg om, ja, het zonnestelsel misschien zelf te beïnvloeden. Hoe dat ons gaat beïnvloeden, of wij er überhaupt nog zijn, weten we niet, maar dat dat valt nog te bezien. Wat we in ieder geval wel weten in de iets nabije toekomst is dat we weer een bijeenkomst hebben van de werkgroep Maan en Planeten en dat is op 13 juni.

We gaan bijeenkomen bij Sterrenwacht Corona Borealis in Zevenaar en je bent van harte welkom. We hebben een aantal sprekers, waaronder mijzelf, maar ook Bart Roodt van de TU Delft gaat vertellen over ondergrondse structuur op de planeet Mars. We hebben een lezing over astrofotografie op Curaçao van John Susselbach, de Kauw-Dey telescoop op Sterrenwacht Helly van Diego Hesthain en we bespreken met Jan Aller de waarnemingsresultaten van het afgelopen half jaar. Dus, lijkt je dat wat? Nou, ik zou zeggen, kom langs op 13 juni bij Sterrenwacht Corona Borealis. De details vind je op onze Facebook groep en Facebook pagina Maan Werkgroep Maan en Planeten.

Oh, deze moet ik trouwens wel even melden. Ik doe wel eens waar geen waarnemers meer, maar tussen 8 en 10 juni komen Venus en Jupiter behoorlijk dicht bij mekaar. Het dicht bij mekaar komen is op 9 juni en dan staan ze op slechts 1,6 graden van elkaar vandaan. Dat is behoorlijk dichtbij en het zijn allebei helder objecten. Je kunt dus ook de nodige UFO waarnemingen verwachten. Ze staan laag boven de horizon tussen het west-noordwesten en het noordwesten.

En later in de maand… komen ook nog samenstanden met de maan en Venus en Jupiter. Dus dat is zeker eentje om te bekijken. bedankt voor het luisteren en heb je nog vragen, dan kun je die stellen of via onze Facebook groep, Werkgroep Maan en Planeten, of via PR functionaris, apenstaartje maanenplaneten.nl. bedankt voor het luisteren en tot de volgende keer.