Astronomen hebben voor het eerst waargenomen dat een komeet zijn draairichting omkeert. Met behulp van de Hubble-ruimtetelescoop ontdekten onderzoekers dat de kleine komeet 41P/Tuttle-Giacobini-Kresák eerst sterk vertraagde en daarna in tegenovergestelde richting begon te draaien.
Komeet 41P, afkomstig uit de Kuipergordel en die elke 5,4 jaar langs de zon scheert, vertoonde in 2017 opvallend gedrag. Metingen lieten zien dat de rotatie tussen maart en mei van dat jaar drie keer zo langzaam werd. Latere analyse van Hubble-data toonde dat de komeet daarna weer sneller ging draaien — maar waarschijnlijk in de omgekeerde richting.
De oorzaak ligt in zogeheten ‘uitgassing’: wanneer de komeet de zon nadert, verdampen bevroren gassen en ontsnappen als straalstromen van het oppervlak. Deze werken als kleine raketmotoren. Als ze ongelijk verdeeld zijn, kunnen ze de rotatie drastisch beïnvloeden. In het geval van 41P remden deze gasstralen de oorspronkelijke draaiing af en duwden ze de komeet uiteindelijk de andere kant op.
De kern van de komeet blijkt met ongeveer één kilometer doorsnee relatief klein te zijn, wat hem extra gevoelig maakt voor zulke krachten. Tegelijkertijd lijkt de activiteit van 41P snel af te nemen: sinds 2001 produceert de komeet aanzienlijk minder gas. Dat wijst erop dat vluchtige stoffen aan het oppervlak opraken of bedekt raken door stof.
De waarnemingen zijn bijzonder omdat veranderingen in kometen normaal gesproken eeuwen duren. Bij 41P gebeuren ze op een voor mensen waarneembare tijdschaal. Volgens modellen kan de komeet door de veranderende rotatie uiteindelijk instabiel worden. Als hij te snel draait, kan hij zelfs uit elkaar vallen.
Opvallend is dat deze ontdekking mede mogelijk werd door archiefdata: Hubble verzamelt al meer dan 35 jaar gegevens, die vrij toegankelijk zijn voor onderzoekers. Oude observaties kunnen zo alsnog leiden tot nieuwe inzichten — zoals in dit geval een unieke blik op de snelle evolutie van een komeet.